Powiększone węzły chłonne — jak je rozpoznać? Dlaczego nie należy bagatelizować tej dolegliwości?
Dodano:

14 maja, 2024
12:13
Zaktualizowano:

3 września, 2024
13:54

Węzły chłonne — co warto wiedzieć?

Węzły chłonne to niewielkie struktury rozsiane po całym ciele. Są bardzo ważną częścią układu odpornościowego. Czy wiesz, że w Twoim organizmie jest ich aż 600? Mają formę małych, okrągłych lub fasolkowatych wypukłości, które często porównywane są do ziarenek ryżu. Umiejscowione są w strategicznych obszarach Twojego ciała, a największe skupiska węzłów chłonnych znajdują się w okolicy szyi (jest ich tam około 300). Wyróżniamy węzły szyjne, węzły chłonne pachowe, węzły chłonne pachwinowe, a także te rozmieszczone wzdłuż dużych naczyń krwionośnych w jamie brzusznej i klatce piersiowej.

Węzły chłonne są częścią bardzo rozbudowanej sieci, która łączy śledzionę, migdałki, szpik kostny i grasicę — wszystkie te elementy wspólnie tworzą układ limfatyczny.

Każdy węzeł chłonny pełni funkcję „biologicznego filtra”, a jego głównym zadaniem jest oczyszczanie limfy — płynu tkankowego, który zbiera i usuwa produkty przemiany materii oraz inne substancje obce, w tym także bakterie czy wirusy.

W obrębie węzłów chłonnych limfa (chłonka) poddawana jest dokładnej analizie, a potencjalnie szkodliwe elementy są identyfikowane i niszczone przez wyspecjalizowane komórki układu immunologicznego — limfocyty B. To właśnie w każdym węźle chłonnym limfocyty występują w bardzo dużych ilościach — produkują przeciwciała, które neutralizują patogeny lub pomagają w ich usuwaniu z organizmu.

Proces filtracji limfy umożliwia nie tylko wyłapywanie i zwalczanie zagrożeń, ale także stanowi ważny element w utrzymaniu równowagi płynów w organizmie. Węzły chłonne działają jak swego rodzaju „przystanki kontrolne”, przez które limfa musi przepłynąć, zanim powróci do krwiobiegu. Wszystkie procesy, zachodzące w obrębie węzłów chłonnych umożliwiają efektywne monitorowanie i reagowanie na potencjalne zagrożenia — jeszcze zanim rozprzestrzenią się na cały organizm.

W węzłach chłonnych toczą się procesy, które nieustannie czuwają nad bezpieczeństwem Twojego organizmu. Ich zdolność do detekcji i reakcji na obecność obcych substancji jest jednym z podstawowych mechanizmów obrony, który zapewnia Ci Twój układ odpornościowy. Węzły chłonne odgrywają niezastąpioną rolę w walce z infekcjami, chorobami zapalnymi, a nawet procesem nowotworowym, ponieważ mogą wykrywać i atakować proces proliferacji (namnażania) komórek nowotworowych.

Potrzebujesz recepty?
Zamów konsultację

Powiększone węzły chłonne (Limfadenopatia) - objawy

Limfadenopatia to medyczna nazwa określająca stan powiększenia węzłów chłonnych. Rozwija się w odpowiedzi na różne stany patologiczne. Cały proces najczęściej jest wynikiem aktywacji układu odpornościowego, który stara się zwalczyć infekcję lub inne zagrożenia, jakie „wykryje” w organizmie — ten mechanizm już omówiliśmy, jednak ponownie do niego wracamy, ponieważ świadomość zachodzących procesów i ich przyczyn jest ważna do tego, aby zrozumieć, z czego faktycznie wynika powiększenie węzłów chłonnych.

Węzły chłonne mogą powiększać się lokalnie, w obszarze blisko miejsca infekcji, lub ogólnie, co może świadczyć o bardziej rozległej reakcji organizmu. W przypadku, gdy do węzłów docierają patogeny lub obce substancje, komórki odpornościowe w węzłach, zwłaszcza limfocyty, aktywują się, proliferują i produkują substancje, które mają za zadanie zwalczyć „intruzów”. Ten proces może prowadzić do zwiększenia przepływu limfy do węzła, co w rezultacie sprawia, że staje się on większy i czasem bolesny przy dotyku.

W zależności od przyczyny, powiększenie węzłów chłonnych dzieli się na kilka typów. Możemy wyróżnić:

  • Reaktywne powiększenie węzłów chłonnych, które jest odpowiedzią na infekcje bakteryjne, wirusowe czy grzybicze — występuje stosunkowo najczęściej.
  • Neoplastyczne powiększenie — spowodowane proliferacją komórek nowotworowych — zarówno w przypadku chłoniaków, jak i przerzutów nowotworowych do węzłów chłonnych z innych obszarów ciała.
  • Powiększenie węzłów chłonnych związane z chorobami autoimmunologicznymi — w tym przypadku można wyróżnić np. reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy — w których atak na własne komórki organizmu prowadzi do stanu zapalnego i zwiększonej aktywności układu odpornościowego.

Charakterystyka objawów

Symptomy towarzyszące powiększonym węzłom chłonnym mogą różnić się w zależności od podstawowej przyczyny. Węzły mogą być:

  • bolesne lub bezbolesne przy dotyku;
  • miękkie lub twarde przy palpacji;
  • ruchome lub nieruchome, jeśli są zrośnięte z otaczającymi tkankami.

Poza samym powiększeniem węzłów chłonnych u pacjentów mogą pojawić się inne, dość niespecyficzne, objawy ogólne — ból gardła, złe samopoczucie, gorączka, nocne poty, niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie i zmęczenie. W przypadku konkretnych infekcji może dojść do wystąpienia objawów, które będą bardziej specyficzne — związane bezpośrednio z patogenem.

Ważne jest, by pamiętać, iż choć większość przyczyn powiększenia węzłów chłonnych jest łagodna i często przechodzi samoistnie, towarzyszące im objawy wymagają uwagi i mogą wymagać konsultacji u lekarza pierwszego kontaktu, w celu wykluczenia poważniejszych stanów chorobowych.

Potrzebujesz recepty?
Zamów konsultację

Jak wyglądają powiększone węzły chłonne?

Powiększone węzły chłonne można rozpoznać po kilku charakterystycznych cechach. Zwykle zdrowe węzły chłonne są niewyczuwalne lub ledwie wyczuwalne pod skórą, mają miękką konsystencję i nie powodują bólu. Zmienia się, to gdy w organizmie pojawia się czynnik, który prowadzi do ich powiększenia. Określmy kilka najważniejszych cech, którymi będą wyróżniać się zmienione węzły — w zależności od niegroźnych i bardziej poważnych przyczyn.

  1. Wielkość i kształt — węzły są wyraźniej wyczuwalne i widoczne niż w stanie, który u większości osób uznaje się za prawidłowy. Ich wielkość może różnić się w zależności od przyczyny powiększenia, jednak często przekracza 1 cm w średnicy. Mogą przybierać formę okrągłą lub owalną.

  2. Konsystencja i struktura — powiększone węzły chłonne mogą być miękkie i elastyczne lub twarde i włókniste. W tym przypadku znaczenie ma patogeneza problemu. Twarde węzły chłonne często są związane z poważniejszymi stanami i występują w chorobach nowotworowych.

  3. Bolesność — węzły chłonne mogą być bolesne lub bezbolesne. Bolesność jest często związana z procesami zapalnymi i infekcjami, podczas gdy bezbolesne powiększenie węzłów częściej obserwuje się w toczącym się procesie nowotworowym.

  4. Ruchomość — zdrowe węzły chłonne delikatnie przemieszczają się pod palcami podczas badania palpacyjnego. Powiększone węzły, których powodem jest infekcja, najczęściej także są ruchome, a te, których przyczyną są choroby nowotworowe, często są mocno osadzone w jednym miejscu i zrośnięte z otaczającymi tkankami.

  5. Lokalizacja — jak już na wstępie wspominaliśmy, powiększenie węzłów chłonnych może występować w różnych częściach ciała — najczęściej wokół szyi, w dołach pachowych i w pachwinach. Lokalizacja powiększenia może dostarczyć ważnych wskazówek co do przyczyny. Np. powiększone węzły chłonne w okolicy szyi mogą być reakcją na infekcje górnych dróg oddechowych.

  6. Liczba zaangażowanych węzłów — można obserwować powiększenie jednego węzła chłonnego, grupy węzłów w jednej lokalizacji lub zmienione węzły w różnych częściach ciała. Izolowane powiększenie węzła chłonnego częściej wiąże się z lokalnymi infekcjami, podczas gdy wieloogniskowe powiększenie może sugerować ogólnoustrojową przyczynę — np. infekcje wirusowe, choroby autoimmunologiczne czy choroby nowotworowe.

Jakie są przyczyny powiększenia węzłów chłonnych?

Powiększenie węzłów chłonnych może być sygnałem różnych stanów zdrowotnych, jednak pamiętaj, że nie zawsze oznacza poważny problem. Często, powiększone węzły chłonne są bezpośrednią odpowiedzią na infekcje. W takich przypadkach organizm mobilizuje swoje siły obronne w węzłach chłonnych, a to prowadzi do ich chwilowego powiększenia.

Jak już wiemy, jest to naturalna reakcja układu odpornościowego, której zadaniem jest zwalczenie toczącego się zakażenia. Oprócz infekcji przyczynami powiększenia węzłów chłonnych mogą być również reakcje alergiczne.

Warto mieć jednak świadomość, że w niektórych przypadkach powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza gdy utrzymuje się przez dłuższy czas, może być wczesnym sygnałem bardziej poważnych problemów zdrowotnych.

Choć powiększenie węzłów chłonnych wymaga uwagi i w niektórych przypadkach dalszych badań diagnostycznych, nie zawsze jest powodem do nadmiernych obaw. Jeśli cokolwiek wzbudzi niepokój Twojego lekarza, z pewnością otrzymasz niezbędne wytyczne dotyczące dalszego postępowania. W sytuacjach powiększonych węzłów chłonnych (zależnie od ich lokalizacji) najczęściej zleca się:

  • badania krwi (ocena parametrów stanu zapalnego),
  • badania USG jamy brzusznej,
  • RTG klatki piersiowej,
  • wykonanie rezonansu magnetycznego/tomografii komputerowej.

Powiększone węzły chłonne — co oznaczają?

Wielkość węzłów chłonnych i ich lokalizacja może wskazywać na przyczyny nietypowych zmian w organizmie. Jak lekarz może interpretować zmiany?

Powiększenie węzłów chłonnych na szyi

Powiększenie węzłów chłonnych na szyi jest najczęściej zauważalne przez pacjentów. Jest to miejsce, które nie tylko możemy swobodnie dotknąć, ale także możemy obserwować w lustrze. Dzięki temu wszelkie zmiany w obrębie szyi są najszybciej zauważane (przez samych pacjentów lub ich bliskich) a tym samym szybko konsultowane z lekarzem.

Sytuacje, w których obserwuje się powiększenie węzłów chłonnych na szyi:

  • infekcje górnych dróg oddechowych (np. przeziębienie czy grypa);
  • zakażenia bakteryjne (np. próchnica zębów — zaawansowane i nieleczone stadium);
  • choroby wirusowe (np. mononukleoza zakaźna);
  • choroba kociego pazura, wywołana przez zakażenie bakterią Bartonella henselae.

Powiększone węzły chłonne pod pachą

Węzły chłonne znajdujące się pod pachami mogą powiększać się w reakcji na lokalne infekcje lub urazy, ale również w wyniku poważniejszych stanów chorobowych. Ich wyczuwalność i widoczność jest słabsza niż w przypadku węzłów chłonnych na szyi, jednak w momencie dużego rozrostu pacjenci również mogą odczuwać dyskomfort i mieć uczucie „ciała obcego” pod pachą.

Przyczyny powiększenia węzłów chłonnych pod pachami:

  • lokalne infekcje skóry lub zakażenia bakteryjne;
  • obecność zakażenie gronkowcem w okolicach klatki piersiowej/pleców;
  • rak piersi, gdzie zmiany w węzłach chłonnych są często pierwszym widocznym niepokojącym objawem;
  • choroby o podłożu immunologicznym;
  • choroby spichrzeniowe (choroby metaboliczne — Gauchera czy Nimanna-Picka).

Powiększenie węzłów chłonnych nadobojczykowych

Powiększenie węzłów chłonnych w okolicach obojczyków (podobnie jak w przypadku szyi) jest stosunkowo szybko zauważalne i wyczuwalne przez pacjentów. Osoby, które uważnie i regularnie obserwują swoje ciało, są w stanie zauważyć już pierwsze niepokojące zmiany.

Powiększenie węzłów chłonnych nadobojczykowych może wskazywać na:

  • infekcje o podłożu ogólnoustrojowym;
  • przerzuty nowotworowe, zwłaszcza z klatki piersiowej lub jamie brzusznej;
  • chłoniaki, w tym chłoniak Hodgkina.

Powiększone węzły chłonne pachwinowe

Węzły chłonne w pachwinach są najmniej wyczuwalne, a pacjenci nie mając świadomości żadnych problemów, często nie przyglądają się bacznie tym obszarom ciała. Powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach może mieć swoją przyczynę w: 

  • infekcjach i urazach kończyn dolnych;
  • chorobach przenoszone drogą płciową;
  • niektórych rodzajach nowotworów.

Zauważenie powiększonych węzłów chłonnych w którymkolwiek obszarze ciała jest sygnałem do dalszej diagnozy. Ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, który na podstawie badania przedmiotowego (i w razie konieczności, poszerzonej diagnostyki) ustali właściwą przyczynę i wskaże odpowiednie postępowanie.

Ogólnoustrojowe powiększenie węzłów chłonnych

Takie określenie stosuje się w przypadku, kiedy węzły chłonne powiększają się w wielu obszarach ciała jednocześnie. Mówiliśmy o tym, że węzły chłonne są niewielkimi strukturami, a ich rola obejmuje „filtrowanie” płynu limfatycznego — przechwytują mikroorganizmy chorobotwórcze, komórki nowotworowe i inne obce substancje.

Odnosząc się do sytuacji, w której w organizmie dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych w różnych obszarach ciała, to łatwo może nasunąć się przyczyna takiego stanu — czynnik, który powoduje nadmierną produkcję przeciwciał, musi oddziaływać na cały organizm.

Ogólnoustrojowe powiększenie węzłów chłonnych często towarzyszy poważniejszym infekcjom wirusowym (wirusowe zapalenie wątroby, ospa wietrzna czy mononukleoza zakaźna). Jest to również typowy objaw dla niektórych chorób autoimmunologicznych, w których układ immunologiczny atakuje własne tkanki limfatyczne we wszystkich obszarach organizmu, prowadząc do ich zapalenia i powiększenia.

W przypadku chorób nowotworowych, do ogólnoustrojowego powiększenia węzłów chłonnych dochodzi najczęściej, kiedy u pacjenta diagnozowana jest przewlekła białaczka limfocytowa lub ostra białaczka limfoblastyczna. W innych typach nowotworów ogólnoustrojowe powiększenie węzłów chłonnych może sygnalizować rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych w obrębie całego ciała i występowanie przerzutów.

Węzły chłonne układu limfatycznego

Powiększenie węzłów chłonnych — jak leczyć, jak zapobiegać?

Leczenie problemów w układzie limfatycznym i zapobieganie ich powstawania wymaga dużej świadomości zdrowotnej. Podkreślamy, że zmiany w obrębie węzłów nie są chorobą samą w sobie, a jedynie reakcją na inne procesy, które toczą się w organizmie. Idąc za tym, logiczne jest, że samo leczenie powiększonych węzłów chłonnych będzie zależało od ich przyczyny.

Podczas badania przedmiotowego, lekarz może zbadać węzły chłonne pod kątem ich wielkości, konsystencji oraz reakcji na dotyk. W przypadku podejrzenia infekcji leczenie może obejmować antybiotyki lub antywirusowe środki farmakologiczne.

Gdy w procesie diagnostycznym jako podłoże problemu określi się toczące w organizmie stany zapalne, rozwiązaniem mogą okazać się odpowiednio dobrane do sytuacji pacjenta leki przeciwzapalne.

Podobnie w innych sytuacjach — lekarz najpierw stawia diagnozę, a następnie dobiera sposób leczenia, który zawsze powinien zostać dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Jak zapobiegać powiększeniu węzłów chłonnych?

Zapobieganie powiększeniu węzłów chłonnych wiąże się z utrzymaniem ogólnej dobrej kondycji zdrowotnej i wzmocnieniem układu odpornościowego. Ważne jest dbanie o zdrową dietę bogatą w witaminy i składniki mineralne, regularną aktywność fizyczną, zwracanie uwagi na odpowiednią higienę snu i unikanie sytuacji stresowych.

Kluczowym elementem profilaktyki jest również regularne samobadanie, które powoli Ci na wczesne wykrycie niepokojących zmian. Pamiętaj o sprawdzaniu węzłów chłonnych w poszukiwaniu zmian w ich wielkości lub struktury.

Wczesne wykrycie i leczenie przyczyny miejscowej powiększenia węzła chłonnego może zapobiec jej rozprzestrzenianiu i komplikacjom.

W serwisie e-recepta.net staramy się by publikowane przez nas informację, były rzetelne i pochodziły ze sprawdzonych źródeł. Należy jednak pamiętać, że niniejszy artykuł nie jest poradą lekarską i nie może zastąpić konsultacji ze specjalistą. Potrzebujesz recepty?
Zamów konsultację

Źródła:

  1. Witkowska, M. (2023). Powiększone węzły chłonne–kiedy kierować do hematologa. Medycyna po Dyplomie,
  2. Kuliczkowski, K. (2013). Diagnostyka różnicowa powiększonych węzłów chłonnych w praktyce lekarza rodzinnego. Family Medicine & Primary Care Review, (2), 231-232.
  3. Styczyński, J. (2019). Limfadenopatia u dzieci i dorosłych: zasady postępowania diagnostycznego. Acta Haematologica Polonica, 50(3), 98-102.
  4. Pawelec, K., Wiechecka, J., & Boruczkowski, D. (2012). Diagnostyka różnicowa powiększonych węzłów chłonnych u dzieci. Nowa Pediatr, 3, 55-60.
Udostępnij artykuł:
Potrzebujesz recepty?
Zamów konsultację