Zmiany w mózgu po ataku padaczki: jak wpływają na pacjenta?
Padaczka, w nomenklaturze medycznej określana również jako epilepsja, stanowi chorobę neurologiczną, która wywołana jest nieprawidłową aktywnością elektryczną mózgu. Istotą choroby jest występowanie napadów drgawkowych, które w zależności od indywidualnych cech nawracają z różną częstotliwością. Należy wskazać, że padaczka stanowi jedno z najczęściej występujących schorzeń neurologicznych, będąc jednocześnie najczęstszą chorobą neurologiczną wieku dziecięcego. Padaczka polega na nagłym wzroście aktywności elektrycznej w mózgu bądź w jego określonym obszarze, co przyczynia się do wystąpienia tymczasowego zakłócenia komunikacji między neuronami. W wyniku tego dochodzi do nagłych, napadowych wyładowań elektrycznych, podczas których pacjent traci świadomość, a nierzadko pojawiają się również gwałtowne ruchy lub drgawki. Przyczyny napadów drgawkowych mogą mieć różne podłoże. Niemniej jednak bez względu na przyczynę padaczki, epilepsja wiązać się może z konsekwencjami wywołanymi napadem drgawkowym. W tym znaczeniu skutkiem padaczki mogą być obrażenia ciała, emocjonalne problemy zdrowotne, ale nie tylko. Okazuje się, że napady padaczki wpływają również na wystąpienie zmian w mózgu u pacjentów. Pojawiają się zatem pytania, czy padaczka może uszkodzić mózg?
Czy atak padaczki uszkadza mózg?
Padaczka to choroba neurologiczna, która może mieć różne podłoże. W tym znaczeniu wyróżnić można między innymi drgawki objawowe w przebiegu zaburzeń metabolicznych (np. w ostrej hipoglikemii u diabetyków) czy uwarunkowaną genetycznie epilepsję fotogenną. Padaczka związana jest ze schorzeniami neurologicznymi – urazami głowy, nowotworami ośrodkowego układu nerwowego, stwardnieniem rozsianym, malformacjami naczyniowymi czy też stwardnieniem hipokampa.
Należy jednak wskazać, że wyróżnić można również padaczkę alkoholową, której bezpośrednią przyczyną jest nadmierne picie alkoholu i nagłe ograniczenie ilości spożywanych trunków lub całkowite odstawienie napojów wysokoprocentowych. Napady drgawkowe w przebiegu zespołu odstawiennego pojawiają się w wyniku gwałtownego obniżenia progu drgawkowego mózgu, będącego efektem nagłego zaprzestania picia lub drastycznego ograniczenia ilości spożywanego alkoholu. Przewlekłe zażywanie alkoholu tłumi aktywność układu nerwowego, a jego nagły brak wywołuje stan gwałtownego, patologicznego pobudzenia neuronów, co bezpośrednio wyzwala napad drgawkowy. W przypadku padaczki alkoholowej bezpośrednią przyczyną napadów drgawkowych nie są zmiany neurologiczne.
Ataki padaczki – niezależnie od podłoża problemu – mogą przyczynić się do uszkodzeń mózgu. Co ważne jednak, nie każdy napad drgawkowy jest na tyle silny, by przyczynić się do zmian i uszkodzenia mózgu. W tym znaczeniu krótkie napady padaczki nie stanowią zagrożenia – nie mają one bowiem takiej mocy, by spowodować uszkodzenia mózgu. W przypadku jednak przedłużających się napadów drgawkowych, które trwają dłużej niż 4 minuty, może dojść do zmian w obszarze mózgu i jego uszkodzenia. Należy wskazać, że w przypadku przedłużających się napadów padaczki niektóre komórki mózgu mogą obumierać z powodu niedokrwienia neuronów. Dlatego też im cięższy jest napad, tym większe ryzyko wystąpienia mikrourazów. Dodatkowo im częściej napady drgawkowe będą się powtarzać, tym więcej nowych zmian w mózgu się pojawia.
Należy zatem podkreślić, że im dłużej trwa choroba i więcej napadów drgawkowych występuje, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń funkcji poznawczych i uszkodzeń mózgu. Dlatego też wskazuje się na korelacje pomiędzy padaczką a pamięcią, ale również wolniejszym przyswajaniem wiedzy, a także problemami ze skupieniem uwagi.
Należy zatem wskazać, że nie każdy napad padaczki wiąże się z uszkodzeniem mózgu. W tym znaczeniu krótkie napady padaczki nie są w stanie spowodować uszkodzeń strukturalnych mózgu. Groźne natomiast są przedłużające się napady, trwające powyżej 4-5 minut.
Czy padaczka alkoholowa uszkadza mózg? Padaczka alkoholowa może przyczynić się do pojawienia się uszkodzeń w mózgu. Zazwyczaj dochodzi do uszkodzeń mechanicznych, które powstają w wyniku towarzyszących pacjentom napadów drgawkowych. Należy jednak podkreślić, że w przypadku padaczki alkoholowej już samo nadużywanie alkoholu stanowi zagrożenie dla życia dla osoby uzależnionej, gdyż napoje wysokoprocentowe prowadzą do nieodwracalnych zmian w mózgu.
Co się dzieje w mózgu po napadzie padaczki?
Podczas dłuższych napadów padaczki dochodzi do zmian potencjałów błonowych w mózgu. Należy zatem wskazać, że komórki w mózgu, czyli neurony, stanowią struktury mające w swojej błonie komórkowej ładunki elektryczne, między tymi ładunkami zachodzi równowaga bioelektryczna. Wszelkie zaburzenie przepływowe tych jonów oraz zmiana potencjałów błonowych skutkują dezintegracją, a w związku z tym dochodzi do szerzenia się impulsu elektrycznego. Nadrzędną przyczyną napadu jest utrata kontroli nad hamowaniem sygnałów elektrycznych w mózgu i ich patologiczna hipersynchronizacja. Dochodzi wówczas do masowego, gwałtownego otwarcia kanałów jonowych (głównie sodowych i wapniowych), co prowadzi do ciągłego i niekontrolowanego pobudzania kolejnych grup neuronów. Przemęczone i pozbawione naturalnej ochrony hamującej (zależnej od kwasu GABA) sieci neuronowe zaczynają nadawać impulsy w tym samym czasie, co na poziomie klinicznym manifestuje się jako napad padaczkowy.
Padaczka jest chorobą, która występuje zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Należy jednak wskazać, że padaczka u dzieci stanowi najczęstszą chorobę neurologiczną wieku dziecięcego, ponieważ u 75% chorych początki choroby rozpoczynają się przed ukończeniem 19. roku życia.
Źródła:
- Rowland L. P., Pedley T. A., „Neurologia Merritta”, Tom III, Wydanie 3. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2012
- Stępień A., „Neurologia”, tom III, Wydanie 1. Wydawnictwo Medical Tribune, Warszawa 2016