Zawroty głowy – jaki preparat wybrać? Tabletki na receptę

Czym są zawroty głowy?

Zawroty głowy można podzielić na dwie główne kategorie: układowe i nieukładowe.

Układowe zawroty głowy (vertigo) charakteryzują się precyzyjnym złudzeniem ruchu. Pacjent ma bardzo silne wrażenie, że otoczenie wiruje lub że on sam się obraca. Taki stan prawie zawsze wskazuje na to, że uszkodzony został błędnik lub nerw przekazujący z niego informacje do mózgu.

Nieukładowe zawroty głowy związane są z trudniejszymi do sprecyzowania przez pacjenta odczuciami: poczucie chwiania, zapadania, oszołomienia lub uczucie pustki w głowie. Sugerują one, że problem może leżeć poza strukturami ucha i dotyczyć układu nerwowego, psychiki lub narządów wewnętrznych.

Nieustanne uczucie niepewności sprawia, że zaburzenia równowagi obniżają jakość życia pacjentów. U ok. 19% osób obawa przed objawami wiąże się z unikaniem wychodzenia z domu.

Mózg nieustannie przetwarza sygnały ze wzroku, czucia głębokiego (mięśni i stawów) oraz narządu równowagi w uchu. W zależności od przyczyny mogą wystąpić różne dolegliwości dodatkowe.

W diagnostyce zawrotów głowy uwzględnia się również choroby serca i układu krążenia, zwłaszcza gdy objawy mają charakter napadowy i towarzyszą im kołatania serca lub omdlenia.

Szacuje się, że 3 schorzenia odpowiadają łącznie za 60% wszystkich zgłaszanych problemów: migrena przedsionkowa, łagodne położeniowe zawroty głowy oraz hipotensja ortostatyczna.

Przedsionkowe zawroty głowy

Najczęstszą przyczyną zawrotów głowy połączonych z uczuciem wirowania są nieprawidłowości funkcjonowania układu przedsionkowego, który znajduje się w uchu wewnętrznym.

Układ ten stale analizuje zmiany prędkości poruszania się oraz położenia naszego ciała. Gdy jego praca zostaje w jakikolwiek sposób zakłócona, pacjent odczuwa to jako wyjątkowo gwałtowne dolegliwości.

Łagodne położeniowe zawroty głowy

Przyczyną dolegliwości jest przemieszczenie się kryształków węglanu wapnia (otolitów) do wnętrza struktur błędnika, które odpowiadają za rejestrowanie ruchów obrotowych głowy i zmian jej położenia.

Nawet niewielka zmiana pozycji głowy wywołuje kilkudziesięciosekundowe, ale bardzo silne wirowanie, które może budzić u pacjentów duży niepokój. Towarzyszy im oczopląs.

Zapalenie nerwu przedsionkowego

Objawy zawrotów głowy spowodowanych zapaleniem nerwu przedsionkowego pojawiają się nagle i mają początkowo bardzo burzliwy przebieg – towarzyszą im bardzo silne nudności oraz uporczywe wymioty. Zazwyczaj nie towarzyszy im pogorszenie słuchu.

Typowym objawem są mimowolne, rytmiczne drgania gałek ocznych (oczopląs), które nieustannie „uciekają” w jednym kierunku. Nasilają się po zamknięciu powiek i uspokajają, gdy pacjent skupi wzrok na jednym, nieruchomym punkcie.

W przypadku zawrotów głowy na tle zapalenia nerwu przedsionkowego u ok. 25% pacjentów na tydzień przed głównym atakiem występuje krótki epizod zawrotów głowy.

Choroba Ménière’a

W chorobie Ménière’a przyczyną dolegliwości jest nadmiar płynu w uchu wewnętrznym (tzw. wodniak błędnika), który zaburza funkcjonowanie narządu równowagi i słuchu.

Schorzenie charakteryzuje się triadą objawów:

• napadowe, silne zawroty głowy o charakterze wirowym;
• problemy ze słuchem i szumy uszne;
• uczucie pełności w uchu – wrażenie zatkania lub rozpierania w chorym uchu.

Choroba ma charakter przewlekły i przebiega z okresami zaostrzeń oraz remisji. Może rozwinąć się na każdym etapie życia – najczęściej ujawnia się u osób dorosłych między 40. a 60. rokiem życia.

Migrena przedsionkowa

W migrenie przedsionkowej silny ból głowy nie musi występować, charakterystyczne jest odczucie wirowania. Częsta jest nadwrażliwość na bodźce – światło lub głośne dźwięki. Może również pojawić się dyskomfort na skutek specyficznego ruchu otoczenia lub patrzenia na wzorzyste powierzchnie.

Charakterystyczna jest duża zmienność objawów – u jednego pacjenta mogą dominować zawroty głowy, u innego ból głowy, a epizody nie zawsze występują jednocześnie.

Leczenie migrenowych zawrotów głowy wymaga nierzadko leków przeciwpadaczkowych lub leków modyfikujących pracę układu nerwowego.

Jak ciśnienie tętnicze wpływa na rozwój zaburzeń równowagi?

Tkanka nerwowa ucha wewnętrznego i struktury mózgu są wrażliwe na niedobory tlenu. Aby mogły przetwarzać informacje, odpowiedni przepływ krwi i stabilne krążenie mózgowe są niezbędne.

• W przypadku nagłego spadku ciśnienia, związanego ze zmianą pozycji z leżącej do pionowej, może pojawić się nagłe osłabienie, mroczki przed oczami lub stan przypominający omdlenie.
• Wskutek przewlekłego nadciśnienia pojawiają się zmiany w naczyniach krwionośnych. Mogą powodować zawroty głowy o charakterze przewlekłym i umiarkowanym nasileniu.

Nieprawidłowości rytmu serca zmniejszają wyrzut krwi do naczyń, co stwarza ryzyko niedotlenienia ośrodków w mózgu.

Ile trwają zawroty głowy w zależności od przyczyny?

Czy zawroty głowy wymagają diagnostyki i leczenia?

Ostre lub nawracające zawroty głowy wymagają konsultacji u specjalisty (neurologa lub laryngologa). 

Jeśli objawy występują nagle i towarzyszy im:

• utrata świadomości;
• asymetria twarzy;
• niewyraźna mowa;
• nieprawidłowości widzenia (np. widzenie podwójne);
• rozległe deficyty czucia i niedowłady;

mogą to być symptomy udaru niedokrwiennego pnia mózgu. Wskazana jest szybka pomoc medyczna.

W początkowych fazach chorób demielinizacyjnych (np. stwardnienie rozsiane), zawroty głowy mogą być pierwszym sygnałem choroby. Lekarz może zlecić wykonanie rezonansu magnetycznego.

Niekiedy objawy związane są z lękiem, silnym stresem lub niedoborami snu.

Leczenie zawrotów głowy

Metody leczenia zawrotów głowy zależą od przyczyny. 

Zapalenie nerwów i przewlekłe choroby naczyniowe – w leczeniu zawrotów głowy stosuje się metody mieszane: farmakologię oraz specjalistyczną rehabilitację.

Łagodne zawroty głowy (położeniowe) – manewry fizjoterapeutyczne pozwalają na wyleczenie około 70% pacjentów już podczas pierwszej próby, po powtórzeniach skuteczność sięga ok. 100%.

Jakie tabletki stosuje się w ostrej fazie zawrotów głowy?

Ostre zawroty głowy są jedną z częstszych przyczyn zgłoszeń do szpitalnych oddziałów ratunkowych (ok. 2,5-4%), dlatego w pierwszych dniach napadu najważniejsze jest szybkie łagodzenie objawów.

Leki stosowane w fazie ostrej powinny być podawane krótkoterminowo. Ich długotrwały wpływ na układ nerwowy może hamować naturalną zdolność mózgu do kompensacji i opóźniać powrót do pełnej sprawności.

Neuroleptyki

W ostrej fazie zawrotów głowy lekarz może zalecić leki przeciwwymiotne, np. niektóre preparaty z grupy neuroleptyków, m.in.:

• tietylperazyna – ogranicza nasilenie wymiotów, a także zmniejsza wrażliwość układu nerwowego; 
• prochlorperazyna – silnie hamuje pobudzenie układu nerwowego i narządów wewnętrznych, co szybko tłumi objawy.

Długotrwałe stosowanie jest odradzane, ponieważ mogą wywoływać działania niepożądane, m.in.:

• bolesne i przedłużające się skurcze mięśni dotyczące jednej części ciała;
• powtarzające się i nieskoordynowane ruchy – objaw późny po wielu miesiącach lub latach przyjmowania leku.

Leki przeciwhistaminowe

Środki antyhistaminowe pierwszej generacji (np. dimenhydrynat) przenikają przez barierę krew-mózg, hamują wymioty oraz wyciszają odruchy z błędnika. Mają zastosowanie w chorobie lokomocyjnej. 

W celu zwiększenia skuteczności dimenhydrynat jest łączony w jednej tabletce z cynaryzyną co pozwala na jednoczesne wyciszenie błędnika i poprawę mikrokrążenia w uchu.

Preparaty na receptę w terapii przewlekłych dolegliwości

Gdy miną najbardziej dokuczliwe objawy fazy ostrej, wprowadzane są leki na poprawę mikrokrążenia i modulujące funkcje mózgu. Mają wspierać naturalne zdolności do samoleczenia i adaptacji do nowych warunków.

Betahistyna

Betahistyna (np. Betaserc) jest strukturalnie bardzo zbliżona do budowy naturalnej histaminy występującej w organizmie.

Mechanizm działania w obrębie układu równowagi:

• zwiększa miejscowy dopływ natlenionej krwi;
• przyspiesza mechanizmy, dzięki którym mózg „uczy się” ignorować błędne sygnały z uszkodzonego ucha i regeneruje prawidłowe poczucie równowagi.

Betahistyna pozwala szybciej wrócić do aktywności. Nie hamuje ośrodkowego układu nerwowego, dzięki czemu nie wywołuje efektu otępiającego czy usypiającego, a u niektórych osób może wręcz delikatnie wspierać stan czuwania.

Antagoniści wapnia

Preparaty z grupy antagonistów wapnia poprawiają ukrwienie mózgu – w szczególności cynaryzyna i flunaryzyna. Działanie leków polega na blokowaniu napływu wapnia do naczyń krwionośnych. Jony wapnia stymulują ich skurcz, stąd zablokowanie tego procesu umożliwia stały przepływ krwi.

Cynaryzyna wycisza również oczopląs, co pomaga zmniejszyć wrażenie wirowania otoczenia.

Leki złożone – cynaryzyna i dimenhydrynat

Niektóre leki dostępne na receptę występują w formie złożonej – w jednej tabletce zawarte są co najmniej dwie substancje czynne, np. cynaryzyna i dimenhydrynat (np. Artigo). 

Pozwala to na wykorzystanie podwójnego mechanizmu leczniczego:

• cynaryzyna dba o rozluźnienie naczyń i lepsze mikrokrążenie;
• dimenhydrynat (lek przeciwhistaminowy) hamuje wymioty i nadmierne odruchy błędnikowe.

Leki złożone wskazane są w przypadku mieszanego tła zawrotów, np. gdy współistnieją mikrozaburzenia krążenia (wymagające lepszego ukrwienia) oraz obwodowe uszkodzenia układu równowagi (wymagające uspokojenia reakcji wegetatywnych).

Podsumowanie

Zawroty głowy występują jako objaw, który może mieć dziesiątki różnych przyczyn. Dlatego odpowiedni preparat powinien zostać dobrany do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Łagodne położeniowe zawroty głowy można wyleczyć prostymi manewrami fizjoterapeutycznymi. W innych przypadkach specjalista może zalecić farmakoterapię. Leki działają na różne mechanizmy i są dobierane indywidualnie: uspokajają mdłości i wirowanie, poprawiają mikrokrążenie i wspierają adaptację układu nerwowego. 

Kiedy natychmiast udać się do lekarza?

Jeśli wirowanie pojawia się nagle, towarzyszy mu asymetria twarzy, problemy z mową, widzenie podwójne lub niedowłady – wezwij pogotowie – mogą to być objawy udaru mózgu.

W przypadku nawracających objawów nie próbuj leczyć się na własną rękę. Właściwa diagnoza wymaga fachowej oceny neurologa lub laryngologa. Tylko wtedy możliwe jest skuteczne leczenie i zapobiegnięcie powikłaniom.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania