Wirus RSV – objawy, profilaktyka i leki na RSV

Czym jest wirus RSV i dlaczego jest tak groźny?

RSV (respiratory syncytial virus, syncytialny wirus oddechowy) to wirus, wywołujący zapalenie zarówno górnych, jak i dolnych dróg oddechowych.

Sezon chorobowy obejmuje w Polsce okres od jesieni do wiosny ze szczytem zachorowań w styczniu i lutym. 

Od momentu kontaktu z wirusem do pojawienia się objawów mija zazwyczaj od 2 do 8 dni, przy czym przebieg choroby może wyglądać bardzo różnie, w dużej mierze zależy od wieku pacjenta: RSV jest szczególnie groźny dla niemowląt i osób starszych. Przede wszystkim dlatego, że drogi oddechowe u najmłodszych dzieci są węższe niż u dorosłych, co zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń oddychania, u seniorów z kolei odporność może być obniżona, w związku z czym organizm mniej sprawnie radzi sobie ze zwalczaniem wirusa.

Jakie są główne drogi zakażenia wirusem RSV?

Wirus RSV przenosi się bardzo łatwo. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą kropelkową – poprzez kaszel czy kichanie lub przez bezpośredni kontakt z chorą osobą. Źródłem zakażenia może być również dotknięcie skażonych powierzchni, a następnie ust, nosa czy oczu. Na twardych powierzchniach wirus może przetrwać do kilku godzin, dlatego w żłobkach, przedszkolach i szpitalach rozprzestrzenia się błyskawicznie.

Kogo dotyczy największe ryzyko zakażenia?

Wirus jest szczególnie groźny dla niemowląt – to one są najbardziej narażone na ciężkie zakażenie RSV. Ponadto do grupy ryzyka należą wcześniaki, dzieci urodzone o czasie, lecz z wadami serca lub przewlekłymi chorobami płuc, osoby po 60 - 65 r.ż. i z osłabionym układem odpornościowym. U zdrowych dorosłych infekcja RSV zwykle przebiega łagodnie, ale nie jest to regułą.

Jakie objawy wskazują na zakażenie RSV u dzieci i dorosłych?

Objawy RSV mogą być różne w zależności od wieku chorego i ogólnego stanu zdrowia. Do najczęstszych symptomów choroby należą:

• katar i zatkany nos,
• mokry lub suchy kaszel,
• gorączkę lub stan podgorączkowy,
• ból gardła,
• świszczący oddech,
• osłabienie i ogólne złe samopoczucie.

Jak przebiega typowe zakażenie wirusami u osób dorosłych?

U dorosłych zakażenie RSV najczęściej obejmuje górne drogi oddechowe i zwykle przebiega jak typowe przeziębienie. Objawy narastają stopniowo i w większości przypadków ustępują w ciągu 5–7 dni.

Sytuacja wygląda inaczej u osób starszych: w tej grupie wiekowej, RSV może prowadzić do zapalenia oskrzeli lub płuc, a także zaostrzać choroby przewlekłe, takie jak przewlekła obturacyjna choroba płuc czy niewydolność oddechowa. Coraz więcej danych wskazuje, że w tej grupie wiekowej zakażenie RSV może być równie groźne jak grypa.

Jakie objawy zakażenia występują u starszych dzieci?

U dzieci powyżej 2-3 r.ż. RSV ma przeważnie łagodny przebieg. Dominuje kaszel, katar, ból gardła i gorączka. U dzieci z astmą lub alergią może jednak wywołać silny skurcz oskrzeli i zaburzenia oddychania.

Czy zakażenie RSV u niemowląt wymaga natychmiastowej interwencji klinicznej?

W wielu przypadkach tak. Objawy alarmowe, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej to:

• szybki, płytki oddech,
• duszność,
• wciąganie przestrzeni międzyżebrowych,
• sinica wokół ust,
• bezdechy
• problemy z karmieniem.

Te objawy alarmowe świadczą o ryzyku ciężkiego przebiegu infekcji i nierzadko wymagają leczenia szpitalnego.

W jaki sposób diagnozuje się zakażenie wirusem RSV?

Do rozpoznania RSV często wystarczy dokładnie zebrany wywiad i badanie fizykalne, ale można je potwierdzić testami antygenowymi z wymazu z nosa, testami PCR, a pomocniczo można wykonać inne badania laboratoryjne. Diagnostyka jest szczególnie ważna u małych dzieci i u pacjentów już hospitalizowanych.

RSV – leczenie. Czy stosuje się leki przeciwwirusowe?

Niestety nie istnieje leczenie przyczynowe zakażenia wirusem RSV – obecnie ogranicza się do leczenia objawowego. Terapia powinna obejmować nawadnianie, leki przeciwgorączkowe, inhalacje z soli fizjologicznej, w razie konieczności: tlenoterapię i odsysanie zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych.

Czy konieczna jest hospitalizacja w przypadku zakażenia?

U dorosłych hospitalizacja zwykle nie jest potrzebna. Przyjęcie do szpitala może okazać się nieuniknione u niemowląt lub pacjentów z grup ryzyka z dusznością, odwodnieniem lub spadkiem saturacji. 

Przykładowe leki stosowane wspomagająco w zakażeniu RSV

W leczeniu infekcji RSV stosuje się leki wspomagające, takie jak:

• paracetamol (np. Apap, Calpol, Efferalgan),
• ibuprofen (np. Ibum, Ibuprom, Ibufen),
• sól fizjologiczna do inhalacji (Gilbert, Symphar)

Jakie powikłania zagrażają po zakażeniu wirusem syncycjalnym?

Zakażenie wirusem RSV może mieć różny przebieg, jednak w cięższych przypadkach prowadzi do poważnych powikłań ze strony układu oddechowego. U najmłodszych dzieci i osób z grup ryzyka wirus ten bywa przyczyną zapalenia oskrzelików lub zapalenia płuc, a u pacjentów z chorobami przewlekłymi może wywoływać zaostrzenie astmy.

W skrajnych sytuacjach infekcja RSV może doprowadzić do niewydolności oddechowej, wymagającej leczenia szpitalnego i wsparcia oddychania.

Czym jest zapalenie oskrzelików – najczęstsze powikłanie u niemowląt?

Czy istnieje skuteczna szczepionka przeciwko RSV?

Tak. Od 2023 roku w UE dostępne są trzy szczepionki przeciwko RSV, a w Polsce dostępne stosowane są dwie z nich (Arexvy i Abrysvo). Zaleca się je osobom starszym oraz kobietom w ciąży, co chroni niemowlęta w pierwszych miesiącach życia. 

Szczepionka jest na liście leków 100% refundowanych dla ciężarnych oraz osób wieku 65 lat i starszych (u osób w wieku 60-64 jest refundowana w 50%).

Jakie są inne metody chronienia się przed infekcją wywołaną przez RSV?

Inną niż szczepienia profilaktyką bierną zmniejszającą nasilenie objawów zakażenia wirusem RSV jest przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko RSV (paliwizumab, czyli Synagis), które zaleca się wcześniakom lub dzieciom z czynnikami ryzyka (dysplazją oskrzelowo-płucną, istotnymi wadami serca). Przeciwciało podaje się domięśniowo raz na miesiąc przez okres zwiększonego ryzyka zachorowania na RSV. W Polsce preparat nie jest jeszcze dostępny.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) przez pacjentów