Opuchnięte kostki u nóg – przyczyny i leczenie obrzęków

Najważniejsze informacje

• Opuchlizna kostek lub nóg może wynikać z przeciążenia, długiego siedzenia, upału, nadmiaru soli, urazu, niewydolności żylnej albo chorób ogólnoustrojowych.
• Niepokój powinien budzić objaw jednostronny, nagły, bolesny, narastający lub połączony z dusznością, bólem w klatce piersiowej, gorączką albo zmniejszeniem ilości oddawanego moczu.
• Leczenie zależy od przyczyny - czasem wystarczą domowe sposoby, a czasem potrzebna jest diagnostyka i leki zalecone przez lekarza.

Przyczyny opuchniętych kostek u nóg – skąd się bierze obrzęk nóg i tkanek wokół stawu?

Obrzęk powstaje wtedy, gdy tkanka zaczyna gromadzić nadmiar płynu. Pacjent może zauważyć, że kostka jest powiększona, skóra napięta, a po skarpetkach zostają ślady. Opuchnięty staw może być bolesny, cieplejszy i mniej ruchomy, zwłaszcza po urazie albo w przebiegu stanu zapalnego.

Najczęstsze przyczyny opuchniętych kostek u nóg to:

• długie stanie lub siedzenie - utrudnia odpływ krwi i chłonki z kończyn dolnych, dlatego obrzęk nóg często nasila się wieczorem;
• upał i mała aktywność fizyczna - rozszerzają naczynia i mogą sprzyjać zatrzymywaniu płynu w okolicy kostek;
• nadmiar soli w diecie - sód zatrzymuje wodę w organizmie i może nasilać opuchliznę;
• niewydolność żylna - osłabienie zastawek żylnych powoduje zastój krwi, uczucie ciężkości, żylaki i obrzęk wokół kostek;
• uraz lub przeciążenie - wtedy zwykle występuje jednostronny, spuchnięty staw i ból przy chodzeniu;
• stany zapalne - np. dna moczanowa, infekcja, przeciążenie albo reumatoidalne zapalenie stawów;
• niewydolność serca - może powodować obustronny obrzęk nóg, duszność i szybsze męczenie się;
• choroby nerek - mogą zaburzać usuwanie wody i sodu oraz zmieniać ilość oddawanego moczu;
• choroby wątroby - zwłaszcza marskości wątroby, gdy pojawia się hipoalbuminemia, czyli zbyt niskie stężenie białek osocza;
• zaburzenia hormonalne - tarczyca wpływa na metabolizm i gospodarkę wodną, dlatego jej choroby mogą sprzyjać przewlekłej opuchliźnie;
• obrzęk limfatyczny - wynika z zaburzonego odpływu chłonki i zwykle ma charakter przewlekły;
• działania niepożądane leków - np. części leków na nadciśnienie, leków przeciwzapalnych, hormonalnych lub steroidowych.

Spuchnięta kostka bez urazu wymaga większej ostrożności, szczególnie gdy dotyczy jednej nogi, narasta, boli albo skóra jest zaczerwieniona i cieplejsza. Taki objaw może wskazywać m.in. na zakrzepicę żył głębokich. Pilnej oceny wymaga także obrzęk połączony z:

• dusznością,
• bólem w klatce piersiowej,
• gorączką,
• nagłym wzrostem masy ciała,
• zmniejszeniem ilości oddawanego moczu,
• silnym osłabieniem.

Kobiety w ciąży mogą zauważyć niewielkie puchnięcia nóg, zwłaszcza w późniejszych miesiącach. Jeżeli jednak pojawia się nagła opuchlizna twarzy, rąk lub nóg, ból głowy, zaburzenia widzenia albo podwyższone ciśnienie tętnicze, należy zgłosić się do lekarza.

W praktyce odpowiednie leczenie zależy od przyczyny. Innego postępowania wymaga obrzęk po długim siedzeniu, innego niewydolność żylna, a jeszcze innego choroba serca, choroby nerek, zaburzenia pracy wątroby lub podejrzenie zakrzepicy.

Medyczne leczenie spuchniętych kostek: tabletki i leki na opuchnięte kostki

Leczenie spuchniętych kostek powinno wynikać z rozpoznanej przyczyny. Nie ma jednego preparatu, który działa tak samo dobrze na każdy obrzęk. Inaczej postępuje się przy niewydolności żylnej, inaczej po urazie, a jeszcze inaczej, gdy problemem jest niewydolność serca, choroba nerek, zaburzenia pracy wątroby lub podejrzenie zakrzepicy.

W terapii mogą być stosowane:

• leki moczopędne - gdy lekarz stwierdzi zatrzymywanie płynów, np. w przebiegu niewydolności serca;
• preparaty flebotropowe - przy objawach żylnych, takich jak ciężkość nóg, żylaki i obrzęk wokół kostek;
• leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne - przy przeciążeniu, urazie albo zapaleniu tkanek;
• leki przeciwzakrzepowe - tylko przy konkretnych wskazaniach, np. gdy potwierdzono zakrzepicę;
• leczenie choroby podstawowej - np. niewydolności serca, chorób nerek, wątroby lub zaburzeń tarczycy.

Jeśli obrzęk nie ma jasnej przyczyny, nawraca albo nie zaczyna się zmniejszać po odpoczynku, potrzebna jest diagnostyka. Lekarz może zlecić morfologię, kreatyninę, elektrolity, badanie moczu, TSH, albuminę, próby wątrobowe, NT-proBNP, USG Doppler żył kończyn dolnych lub inne badania obrazowe. Celem jest ustalenie, co powoduje obrzęk, a dopiero potem dobranie leczenia.

Leki moczopędne na obrzęki nóg na receptę a preparaty bez recepty

Leki moczopędne, czyli diuretyki, zwiększają wydalanie wody i sodu z organizmu wraz z moczem. Mogą zmniejszać obrzęki, ale nie są przeznaczone do samodzielnego stosowania przy każdej opuchliźnie. Stosuje się je głównie wtedy, gdy lekarz rozpozna zatrzymywanie płynów związane z niewydolnością serca, chorobami nerek, nadciśnieniem tętniczym lub wybranymi chorobami wątroby.

Do leków moczopędnych stosowanych na receptę w celu redukcji obrzęków należą m.in.:

• furosemid: Furosemidum Polpharma;
• torasemid: Toramide lub Trifas;
• spironolakton: Verospiron;
• hydrochlorotiazyd: Hydrochlorothiazidum Polpharma.

To przykłady, a nie zalecenie wyboru konkretnego leku. Recepta na diuretyk powinna wynikać z oceny lekarskiej, ponieważ leki te mogą obniżać ciśnienie, zmieniać stężenie sodu i potasu, nasilać odwodnienie oraz pogarszać pracę nerek. Szczególna ostrożność dotyczy osób starszych, pacjentów z chorobami serca, chorobami nerek, cukrzycą i osób przyjmujących wiele leków.

Preparaty bez recepty działają zwykle łagodniej i nie zastępują diuretyków zaleconych przez lekarza. Mogą zawierać składniki roślinne, substancje wspierające pracę żył albo składniki stosowane miejscowo. Preparaty ziołowe, np. z pokrzywą, liściem brzozy lub kasztanowcem, bywają stosowane pomocniczo, ale nie powinny zastępować diagnostyki. Ziołowy środek moczopędny może wpływać na ilość oddawanego moczu, poziom potasu i działanie leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Preparat flebotropowy – jak działa skuteczny lek na obrzęki nóg?

Preparat flebotropowy stosuje się głównie przy objawach przewlekłej choroby żylnej. Jego celem jest wspieranie napięcia ściany żylnej, poprawa mikrokrążenia i zmniejszenie uczucia ciężkości nóg. Tego typu środki mogą być pomocne, gdy problemem jest żylny zastój krwi, żylaki, ból łydek lub obrzęk w okolicy kostek.

W preparatach flebotropowych stosuje się m.in.:

• diosminę;
• hesperydynę;
• trokserutynę;
• escynę.

Przykładem może być preparat z diosminą, trokserutyną albo escyną. Dostępne są m.in. Diosminex, Diohespan Max, Cyclo 3 Fort, Aescin czy Venescin. Nie należy jednak uznawać ich za uniwersalne leki na obrzęki nóg. Jeśli przyczyną jest niewydolność serca, choroba nerek, wątroby, stan zapalny lub zakrzepica, sam preparat flebotropowy może być niewystarczający.

W przypadku objawów żylnych najczęściej znaczenie ma połączenie kilku metod: ruchu, unikania długiego stania, odpoczynku z nogami uniesionymi wyżej, kontroli masy ciała i kompresjoterapii, jeśli została zalecona. Dzięki temu można ograniczyć puchnięcia nóg i poprawić komfort codziennego funkcjonowania.

Maść i żel na obrzęk – co stosować miejscowo na opuchnięte nogi?

Maść lub żel można stosować na opuchnięte okolice kostek głównie wtedy, gdy dolegliwość ma związek z przeciążeniem, uczuciem ciężkości nóg, niewielkim urazem albo miejscowym stanem zapalnym. Preparaty miejscowe działają objawowo - mogą łagodzić ból, napięcie skóry i opuchliznę, ale nie usuwają przyczyny, jeśli problem wynika z choroby serca, nerek, wątroby, zakrzepicy lub istotnych zaburzeń krążenia.

Miejscowo stosuje się najczęściej:

• żele z heparyną lub heparynoidami - pomocniczo przy siniakach, stłuczeniach i obrzękach pourazowych;
• preparaty z escyną, kasztanowcem lub trokserutyną - przy uczuciu ciężkości nóg i objawach żylnych;
• żele przeciwzapalne z diklofenakiem, ibuprofenem lub naproksenem - gdy dominuje ból po przeciążeniu albo stan zapalny tkanek;
• preparaty chłodzące, np. z mentolem - pomocniczo przy zmęczeniu nóg i uczuciu napięcia.

Przykładowe preparaty dostępne w Polsce to m.in. Lioton 1000, Aescin żel, Venoruton żel albo Voltaren Max. To oczywiście przykłady, a nie ranking skuteczności. Maści i żeli nie należy nakładać na otwarte rany, silnie podrażnioną skórę ani stosować przewlekle, jeśli obrzęk nie ustępuje.

Domowe sposoby na opuchnięte kostki – jak naturalnie wyciągnąć opuchliznę?

Domowe sposoby na opuchnięte kostki pomagają głównie wtedy, gdy opuchlizna jest łagodna i wynika z długiego stania, siedzenia, podróży, upału lub przeciążenia. Ich celem jest poprawa odpływu krwi i chłonki oraz ograniczenie zatrzymywania wody w tkankach.

Pomocne mogą być:

• uniesienie nóg powyżej poziomu serca przez kilkanaście minut;
• krążenia kostek, wspięcia na palce i krótkie spacery;
• chłodny okład, szczególnie po przeciążeniu lub wysiłku;
• ograniczenie spożycia soli, ponieważ sód sprzyja zatrzymywaniu wody;
• regularne picie wody, zamiast celowego ograniczania płynów;
• unikanie długiego siedzenia z nogą założoną na nogę;
• przerwy na ruch podczas pracy siedzącej i podróży;
• kontrola masy ciała, jeśli nadwaga nasila dolegliwości.

Przy problemach żylnych lekarz może zalecić kompresjoterapię, czyli podkolanówki, pończochy lub rajstopy uciskowe. Ucisk poprawia przepływ krwi i może zmniejszać obrzęki, ale nie powinien być dobierany przypadkowo. Ostrożność jest potrzebna u osób z chorobami tętnic, cukrzycą, zaburzeniami czucia, ranami skóry lub silnym bólem kończyn.

Kiedy należy udać się do lekarza z przewlekłym obrzękiem kostek?

Do lekarza należy udać się wtedy, gdy obrzęk kostek utrzymuje się kilka dni, nawraca, narasta albo nie ma jasnej przyczyny. Konsultacji wymaga także sytuacja, w której opuchlizna pojawia się tylko po jednej stronie, jest bolesna albo skóra staje się zaczerwieniona i cieplejsza.

Pilnej pomocy wymaga obrzęk połączony z:

• dusznością, bólem w klatce piersiowej lub omdleniem;
• nagłym, jednostronnym bólem łydki lub kostki;
• krwiopluciem, silnym osłabieniem albo zawrotami głowy;
• gorączką, zaczerwienieniem i ociepleniem skóry;
• wyraźnym zmniejszeniem ilości oddawanego moczu;
• szybkim wzrostem masy ciała;
• nagłą opuchlizną u kobiety w ciąży, zwłaszcza z bólem głowy, zaburzeniami widzenia lub wysokim ciśnieniem.

Powyższe objawy mogą wskazywać na zakrzepicę, zatorowość płucną, infekcję, niewydolność serca albo chorobę nerek. Jeżeli dolegliwość jest przewlekła, ale mniej nasilona, również warto skonsultować się z lekarzem, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentów