Ból po prawej stronie pleców w okolicy nerki – przyczyny i diagnostyka

Ból pleców w okolicy nerek – jak zlokalizować źródło dolegliwości?

Nerki są narządami położonymi zaotrzewnowo, po obu stronach kręgosłupa, mniej więcej na wysokości dolnych żeber i górnej części odcinka lędźwiowego. Prawa nerka znajduje się fizjologicznie nieco niżej niż lewa nerka, co wynika z położenia wątroby. Z tego powodu ból po prawej stronie pleców w okolicy nerki może być odczuwany w tylnej części tułowia, pod łukiem żebrowym lub bardziej bocznie.

Typowy ból nerki jest zazwyczaj zlokalizowany w okolicy lędźwiowej, głębiej niż powierzchowne dolegliwości mięśniowe. Pacjent może mieć trudność z precyzyjnym wskazaniem bolesnego punktu. W zależności od przyczyny ból pojawia się nagle albo narasta stopniowo.

Ból w okolicy lędźwiowej nie zawsze oznacza jednak choroby nerek. W tej części ciała znajdują się mięśnie, struktury kostne, stawy kręgosłupa i nerwy. Dolegliwości mogą być również związane z chorobami narządów jamy brzusznej. Dlatego przyczyna bólu powinna być oceniana z uwzględnieniem jego charakteru, czasu trwania i dodatkowych symptomów.

Ból pleców w okolicy nerek może sugerować problem przede wszystkim wtedy, gdy współwystępują z nim:

• zmiany częstotliwości oraz ilości oddawanego moczu,
• ból przy oddawaniu moczu lub pieczenie,
• krwiomocz albo zmiana zabarwienia moczu,
• gorączka i dreszcze,
• nudności lub wymioty,
• ból promieniujący do pachwiny albo podbrzusza.

Należy pamiętać, że nie każda choroba nerek powoduje ból. Miąższ nerki ma ograniczone unerwienie bólowe. Dolegliwości mogą wystąpić między innymi wskutek rozciągania torebki nerkowej, utrudnienia odpływu moczu lub procesu zapalnego obejmującego okoliczne struktury. Z tego względu nawet prawidłowa lokalizacja bólu nie pozwala samodzielnie rozpoznać konkretnego schorzenia.

Jak odróżnić ból nerek od bólu kręgosłupa? Kluczowe różnice w charakterystyce dolegliwości

Aby odróżnić ból nerek od bólu kręgosłupa, należy zwrócić uwagę nie tylko na miejsce występowania objawu, ale również na jego związek z ruchem i pozycją ciała. Ból kręgosłupa często nasila się podczas schylania, skręcania tułowia, długiego siedzenia lub wykonywania określonych ruchów. Może także zmniejszać się po odpoczynku albo przyjęciu dogodnej pozycji.

Ból nerki zazwyczaj nie wykazuje tak wyraźnej zależności od ruchu. Zmiana pozycji nie musi przynosić ulgi, szczególnie gdy przyczyną jest kamica nerkowa lub stan zapalny. W przypadku kolki pacjent często jest wręcz niespokojny i bezskutecznie próbuje znaleźć pozycję zmniejszającą silny ból.

Istotna jest również lokalizacja. Ból kręgosłupa może być odczuwany centralnie lub po jednej stronie dolnej części pleców. Niekiedy promieniuje do pośladka i kończyny dolnej. Natomiast ból nerki częściej lokalizuje się w okolicy lędźwiowej bocznie od kręgosłupa, pod dolnymi żebrami.

Główne przyczyny bólu nerek i powiązane z nimi choroby nerek

Główne przyczyny bólu nerek obejmują przede wszystkim kamicę, zakażenia oraz stany prowadzące do utrudnienia odpływu moczu. Rzadziej ból jest spowodowany chorobami nerek o charakterze przewlekłym, torbielami lub procesem nowotworowym.

Kamica nerkowa i atak kolki nerkowej

Kamica rozwija się, gdy w drogach moczowych powstają złogi zbudowane z substancji obecnych w moczu. Niewielkie mogą nie wywoływać żadnych symptomów. Ostry ból występuje zazwyczaj wtedy, gdy kamień przemieszcza się do moczowodu i utrudnia odpływ moczu.

Atak kolki nerkowej powoduje nagły, bardzo silny ból o charakterze napadowym. Ból nerkowy może rozpoczynać się w boku lub okolicy lędźwiowej i promieniować w kierunku pachwiny. W przypadku bólu nerek promieniującego wzdłuż moczowodu dolegliwość może być odczuwana także w podbrzuszu. Ból promieniujący do spojenia łonowego jest jednym z możliwych wariantów przemieszczania się dolegliwości.

Kamica nerkowa może powodować również nudności, wymioty i krwiomocz. Niekiedy pacjent częściej oddaje mocz lub odczuwa parcie na pęcherz. Jeżeli kolce towarzyszy gorączka, konieczna jest pilna ocena lekarska ze względu na możliwość zakażenia przy jednoczesnym zablokowaniu odpływu moczu.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek jest infekcją obejmującą miąższ nerki i układ kielichowo-miedniczkowy. Najczęściej bakterie przedostają się do nerki drogą wstępującą z dolnych dróg moczowych.

Zapalenie nerek objawia się tępym bólem w okolicy lędźwiowej, który zwykle jest stały. Mogą wystąpić wysoka gorączka, dreszcze i wyraźne pogorszenie samopoczucia. Częstym objawem są również zaburzenia oddawania moczu, parcie na pęcherz i pieczenie.

Przy podejrzeniu odmiedniczkowego zapalenia nerki potrzebna jest konsultacja lekarska. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię dobraną do obrazu klinicznego i, gdy jest to możliwe, wyniku posiewu moczu. W Polsce stosowane są różne antybiotyki dostępne na receptę, między innymi preparaty zawierające cyprofloksacynę, takie jak Cipronex, lub cefuroksym, np. Zinnat. Wybór konkretnego leku zależy od stanu pacjenta, lokalnej lekowrażliwości bakterii, wyniku badań oraz przeciwwskazań - antybiotyku nie należy dobierać samodzielnie.

Śródmiąższowe i kłębuszkowe zapalenie nerek

Śródmiąższowe zapalenie nerek może mieć związek między innymi z reakcją na niektóre leki, infekcją lub procesem immunologicznym. Ból nerki nie zawsze jest w tym przypadku dominującym symptomem. Mogą występować zaburzenia czynności nerek i nieprawidłowości wykrywane w badaniach laboratoryjnych.

Kłębuszkowe zapalenie nerek również nie musi powodować charakterystycznego bólu. Objawami mogą być:

• obrzęki,
• zmiana wyglądu moczu,
• krwiomocz,
• białkomocz,
• pogorszenie czynności nerek.

Rozpoznanie wymaga badań krwi i moczu, a w wybranych przypadkach rozszerzonej diagnostyki nefrologicznej.

Torbiele nerek

Torbiele nerek są często wykrywane przypadkowo podczas badania USG. Pojedyncza, prosta torbiel zazwyczaj nie powoduje dolegliwości bólowych. Duże zmiany mogą jednak wywoływać uczucie rozpierania lub tępy ból w okolicy lędźwiowej.

Ból może pojawić się także w przypadku powikłań, takich jak krwawienie do torbieli lub jej zakażenie. Sposoby leczenia zależą od rodzaju zmiany, jej wielkości i objawów klinicznych.

Rak nerki i inne zmiany nowotworowe

Rak nerki we wczesnym stadium często rozwija się bezobjawowo. Ból nerki nie jest więc typowym objawem początkowym. W bardziej zaawansowanej chorobie nowotwór może powodować ból w okolicy lędźwiowej, krwiomocz lub wyczuwalną zmianę w jamie brzusznej.

Współcześnie rak nerki jest często rozpoznawany przypadkowo w badaniach obrazowych wykonywanych z innego powodu. Utrzymujący się jednostronny ból, zwłaszcza połączony z krwiomoczem lub niewyjaśnioną utratą masy ciała, wymaga diagnostyki.

Objawy towarzyszące, czyli sygnały alarmowe układu moczowego

Sam ból nerki nie pozwala ustalić przyczyny dolegliwości. Duże znaczenie mają objawy towarzyszące, które mogą wskazywać na infekcję, kamicę, zaburzenie odpływu moczu lub inne schorzenia układu moczowego. W przypadku bólu nerek należy zwrócić uwagę przede wszystkim na zmiany dotyczące ilości, wyglądu i częstotliwości oddawania moczu.

Do objawów, które mogą towarzyszyć chorobom nerek, należą:

• gorączka i dreszcze,
• pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu,
• częste oddawanie moczu,
• nagłe parcie na pęcherz,
• krwiomocz,
• zmętnienie lub zmiana barwy moczu,
• zmniejszenie ilości wydalanego moczu,
• nudności i wymioty,
• obrzęki,
• silny ból promieniujący do pachwiny lub podbrzusza.

Ból po prawej a ból po lewej stronie pleców w okolicy lędźwiowej

Jednostronny ból w okolicy lędźwiowej może pochodzić zarówno z nerki, jak i z kręgosłupa, mięśni oraz narządów jamy brzusznej. Ból po prawej stronie pleców w okolicy nerki wymaga więc uwzględnienia nie tylko chorób prawej nerki, ale również innych możliwych źródeł dolegliwości.

Po prawej stronie ból może mieć związek m in. z kamicą prawej nerki lub moczowodu, zakażeniem układu moczowego obejmującym nerkę czy utrudnionym odpływem moczu. W diagnostyce różnicowej bierze się pod uwagę również choroby pęcherzyka żółciowego, wątroby i wyrostka robaczkowego, a u kobiet także wybrane schorzenia ginekologiczne.

Ból po lewej stronie pleców w okolicy lędźwiowej może natomiast wynikać z chorób lewej nerki, kamicy lub procesu zapalnego. W przypadku bólu po lewej stronie pleców lekarz może również uwzględnić choroby przewodu pokarmowego, śledziony i struktur mięśniowo-szkieletowych. Podobnie jak po prawej stronie, sama lokalizacja objawu nie przesądza o rozpoznaniu.

Znaczenie ma również czas wystąpienia objawu. Nagły, ostry ból o bardzo dużym nasileniu może sugerować kolkę nerkową. Tępym bólem w okolicy lędźwiowej częściej mogą objawiać się procesy zapalne lub zmiany powodujące stopniowe rozciąganie torebki nerki. Każdy utrzymujący się jednostronny ból w okolicy wymaga oceny, jeśli jego przyczyna nie jest oczywista lub dołączają się inne symptomy.

Diagnostyka laboratoryjna i obrazowa – jakie badania należy wykonać?

Diagnostyka bólu nerki rozpoczyna się od zebrania wywiadu. Lekarz ocenia lokalizację i charakter dolegliwości, czas ich trwania, kierunek promieniowania oraz obecność objawów towarzyszących. Następnie przechodzi się do oceny stanu pacjenta w trakcie procedury przedmiotowej (badania fizykalnego). Jednym z elementów badania może być ocena objawu Goldflama, czyli reakcji bólowej na wstrząsanie okolicy nerki.

Podstawowym badaniem jest badanie ogólne moczu. Obecność leukocytów, azotynów lub bakterii może sugerować infekcję, natomiast erytrocyty mogą pojawić się między innymi w przebiegu kamicy. W przypadku podejrzenia zakażenia wykonuje się także posiew moczu. Badania krwi mogą obejmować oznaczenie kreatyniny i eGFR w celu oceny czynności nerek, morfologię oraz parametry stanu zapalnego.

Ważną rolę odgrywa diagnostyka obrazowa. USG układu moczowego pozwala ocenić nerki, obecność zastoju moczu, część złogów oraz torbiele nerek. Przy podejrzeniu kamicy lekarz może zlecić tomografię komputerową, która umożliwia dokładniejszą ocenę lokalizacji i wielkości złogu. Inne badanie obrazowe, w tym tomografia z kontrastem lub rezonans magnetyczny, stosuje się zależnie od podejrzewanej przyczyny bólu.

Medyczne metody leczenia i domowe sposoby: jak bezpiecznie złagodzić ból?

Leczenie bólu nerek zależy od przyczyny dolegliwości. Nie istnieje jeden lek odpowiedni dla każdego pacjenta z bólem w okolicy nerek. Każde z dolegliwości, tj. kamica, infekcja bakteryjna, ból kręgosłupa imitujący dolegliwości nerkowe, wymagaj innego postępowania.

Domowe sposoby

Domowe sposoby mogą być stosowane jedynie pomocniczo, jeśli stan pacjenta jest stabilny i nie występują sygnały alarmowe. W przypadku niektórych dolegliwości pomocne może być przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów. Nie należy jednak forsować intensywnego nawodnienia przy silnym bólu i podejrzeniu zablokowania odpływu moczu. Ostry ból, gorączka lub znaczne zmniejszenie ilości moczu wymagają oceny medycznej.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

W leczeniu bólu związanego z kolką nerkową stosuje się leki przeciwbólowe. Niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak diklofenak dostępny między innymi w preparacie Diclac czy ketoprofen występujący pod nazwą Ketonal, mogą zmniejszać ból i reakcję zapalną. Leki z tej grupy mają jednak przeciwwskazania i mogą niekorzystnie wpływać na nerki, szczególnie u osób z zaburzoną czynnością nerek, odwodnieniem lub innymi czynnikami ryzyka. Nie powinny być stosowane bezrefleksyjnie.

Leki przeciwbólowe i rozkurczowe

W określonych sytuacjach lekarz może zalecić również inne leki przeciwbólowe lub rozkurczowe. Przykładem preparatu zawierającego drotawerynę jest No-Spa. Sposoby leczenia kamicy zależą między innymi od wielkości i lokalizacji złogu oraz możliwości jego samoistnego wydalenia. Duże złogi lub utrudnienie odpływu moczu mogą wymagać leczenia urologicznego.

Antybiotyki

Jeżeli przyczyną bólu jest bakteryjne zakażenie nerki, konieczna może być antybiotykoterapia. Leczenie bólu nie zastępuje wówczas terapii przyczynowej. Dobór antybiotyku powinien uwzględniać stan chorego i wyniki badań mikrobiologicznych.

FAQ - często zadawane pytania