Waginoza bakteryjna (BV) – przyczyny, objawy, leczenie i skutki

Najważniejsze informacje o waginozie bakteryjnej

• Waginoza bakteryjna to częste schorzenie związane z zaburzeniem równowagi mikrobiologicznej pochwy.
• Choroba rozwija się wskutek zmniejszenia liczby ochronnych bakterii produkujących kwas mlekowy i nadmiernego namnażania innych drobnoustrojów.
• Najbardziej charakterystycznym objawem jest nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z pochwy.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu ginekologicznym oraz ocenie wydzieliny pochwowej.
• W większości przypadków skuteczne leczenie pozwala szybko opanować objawy i zmniejszyć ryzyko powikłań. 

Czym jest bakteryjna waginoza i jak rozwija się ta infekcja?

Bakteryjna waginoza jest schorzeniem związanym z zaburzeniem naturalnej równowagi mikrobiologicznej pochwy. W prawidłowych warunkach pochwę zasiedlają głównie pałeczki kwasu mlekowego, które produkują kwas mlekowy i utrzymują kwaśny odczyn środowiska. Dzięki temu ograniczają rozwój potencjalnie chorobotwórczych drobnoustrojów.

W przypadku bakteryjnej waginozy dochodzi do zmniejszenia liczby ochronnych bakterii oraz nadmiernego namnażania innych mikroorganizmów, głównie bakterii beztlenowych. Powoduje to zmianę warunków panujących w pochwie, wzrost pH pochwy oraz rozwój charakterystycznych objawów.

Waginoza bakteryjna pochwy nie jest klasycznym zakażeniem wywołanym przez jeden konkretny szczep bakterii. Jest raczej skutkiem zaburzenia równowagi całej mikroflory, określanego mianem dysbiozy. Z tego powodu waginoza bakteryjna przebiega nieco inaczej niż typowe infekcje wywołane pojedynczym patogenem.

U części kobiet schorzenie może nie dawać żadnych dolegliwości, jednak u wielu pacjentek pojawiają się charakterystyczne zmiany dotyczące wydzieliny z pochwy oraz dyskomfort w obrębie narządów płciowych.

Infekcja bakteryjna pochwy a główne przyczyny waginozy bakteryjnej

Przyczyny waginozy bakteryjnej są złożone i nie zawsze udaje się wskazać jeden czynnik odpowiedzialny za rozwój schorzenia. Wiadomo jednak, że do rozwoju waginozy bakteryjnej dochodzi najczęściej wtedy, gdy zostaje zaburzona naturalna flora pochwy.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• częsta zmiana partnerów seksualnych,
• rozpoczęcie współżycia z nowym partnerem,
• wykonywanie irygacji pochwy,
• stosowanie niektórych środków do higieny okolic intymnych,
• przebyte infekcje intymne,
• palenie papierosów,
• przewlekły stres,
• stosowanie antybiotyków wpływających na skład flory bakteryjnej.

Choć waginoza bakteryjna nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, aktywność seksualna może zwiększać ryzyko jej wystąpienia. Z tego powodu eksperci zaliczają ją do schorzeń związanych z określonymi zachowaniami seksualnymi, jednak nie klasyfikują jej jako zakażenie przenoszone drogą płciową.

Warto również pamiętać, że bakteryjna waginoza może współistnieć z innymi zakażeniami dotyczącymi dolnych dróg rodnych, co niekiedy utrudnia postawienie prawidłowego rozpoznania.

Zaburzenia mikrobiomu: waginoza bakteryjna – przyczyny i mechanizm dysbiozy

Kluczową rolę w rozwoju choroby odgrywa mikroflora pochwy. W prawidłowych warunkach dominują w niej pałeczki kwasu mlekowego, które odpowiadają za utrzymanie kwaśnego pH wydzieliny pochwowej oraz ochronę przed namnażaniem niekorzystnych mikroorganizmów.

Gdy liczba tych bakterii spada, dochodzi do utraty kwaśnego pH pochwy. W efekcie zwiększa się pH wydzieliny pochwowej, a środowisko staje się bardziej sprzyjające dla rozwoju bakterii beztlenowych.

Proces ten prowadzi do stopniowej kolonizacji pochwy przez drobnoustroje, które w prawidłowych warunkach występują w niewielkiej ilości.

Takie zmiany określa się mianem dysbiozy. Nie jest to klasyczny stan zapalny wywołany jednym patogenem, lecz zaburzenie równowagi całego ekosystemu bakteryjnego.

Jak rozpoznać zakażenie? Charakterystyczne objawy waginozy bakteryjnej

Objawy waginozy bakteryjnej mogą mieć różne nasilenie. U części kobiet schorzenie przebiega bezobjawowo, jednak najczęściej pojawiają się dolegliwości związane ze zmianą charakteru wydzieliny.

Waginoza bakteryjna – objawy

Najbardziej typowe objawy waginozy bakteryjnej obejmują:

• szaro-białe lub mleczne upławy,
• zwiększoną ilość wydzieliny,
• nieprzyjemny, rybi zapach wydzieliny pochwowej,
• nasilenie zapachu po stosunku seksualnym,
• uczucie dyskomfortu w okolicach intymnych,
• podrażnienie okolic intymnych.

W przeciwieństwie do grzybicy pochwy świąd zwykle nie jest dominującym objawem. Waginoza bakteryjna często przebiega bez znacznego pieczenia lub silnego zaczerwienienia błony śluzowej.

Pojawienie się nieprawidłowej wydzieliny pochwowej powinno skłonić pacjentkę do obserwacji objawów i rozważenia konsultacji medycznej. Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się przez kilka dni lub nawracają.

Diagnostyka medyczna i kryteria rozpoznania waginozy bakteryjnej

Rozpoznanie waginozy bakteryjnej opiera się przede wszystkim na wywiadzie medycznym, ocenie objawów oraz badaniu ginekologicznym. Lekarz zwraca uwagę na charakter wydzieliny, obecność nieprzyjemnego zapachu oraz wyniki badań dodatkowych.

W diagnostyce wykorzystuje się tzw. kryteria Amsela. Obejmują one:

• jednorodną, szaro-białą wydzielinę,
• podwyższone pH wydzieliny pochwowej,
• charakterystyczny rybi zapach,
• obecność tzw. komórek jeżowych w badaniu mikroskopowym.

W niektórych przypadkach wykonywana jest również ocena mikrobiologiczna próbki wydzieliny pobranej z pochwy. Pomocne może być także pobranie wymazu z pochwy, szczególnie gdy lekarz podejrzewa współistnienie innych infekcji.

Badanie ginekologiczne pozwala odróżnić waginozę od schorzeń dających podobne objawy. Jest to istotne, ponieważ skuteczne leczenie zależy od prawidłowego rozpoznania przyczyny dolegliwości.

Różnicowanie schorzeń: bakteryjny stan zapalny, grzybica a opryszczka narządów płciowych

Waginoza bakteryjna jest schorzeniem, którego objawy mogą przypominać inne infekcje intymne, dlatego konieczne jest przeprowadzenie diagnostyki różnicowej.

Najczęściej uwzględnia się:

• grzybicę pochwy,
• rzęsistkowicę,
• opryszczkę narządów płciowych,
• inne stany zapalne pochwy,
• zakażenia szyjki macicy.

Grzybica zwykle powoduje intensywny świąd, pieczenie oraz obecność gęstej, serowatej wydzieliny. W przypadku waginozy dominują natomiast zmiany dotyczące zapachu oraz charakteru wydzieliny z pochwy.

Opryszczka narządów płciowych przebiega z kolei z bolesnymi pęcherzykami i nadżerkami, które nie występują w przebiegu bakteryjnej waginozy.

Warto pamiętać, że waginoza bakteryjna może współistnieć z innymi infekcjami. Z tego względu samodzielne rozpoznanie na podstawie objawów bywa trudne i nie zawsze jest wiarygodne.

Farmakoterapia i celowane leczenie waginozy bakteryjnej

Leczenie zależy od nasilenia objawów oraz indywidualnej sytuacji klinicznej pacjentki. Celem terapii jest ograniczenie nadmiernego namnażania bakterii beztlenowych oraz przywrócenie prawidłowego składu mikrobiomu.

Leczenie waginozy bakteryjnej opiera się przede wszystkim na lekach przeciwbakteryjnych przepisywanych przez lekarza. Mogą być one stosowane miejscowo lub ogólnie.

W zależności od sytuacji wykorzystywane są:

• preparaty dopochwowe,
• leki doustne,
• preparaty wspomagające odbudowę prawidłowej flory bakteryjnej.

Po zakończeniu leczenia coraz częściej zaleca się działania wspierające odbudowę naturalnej mikroflory. Mogą one zmniejszać ryzyko nawrotów oraz pomagać w przywróceniu dominacji bakterii produkujących kwas mlekowy.

Postępowania w przypadku bakteryjnej waginozy nie należy rozpoczynać samodzielnie na podstawie objawów. Wiele schorzeń ginekologicznych daje podobne dolegliwości, ale wymaga zupełnie innego leczenia.

Antybiotykoterapia na receptę oraz skuteczne środki po przejściu infekcji w waginozie

Podstawą terapii pozostają leki przeciwbakteryjne (antybiotyki i chemioterapeutyki) działające na bakterie odpowiedzialne za rozwój choroby. Najczęściej stosowanym lekiem jest metronidazol, który może być podawany doustnie lub miejscowo.

W praktyce lekarz może zalecić:

• metronidazol w postaci tabletek lub żelu dopochwowego,
• klindamycynę w postaci kremu dopochwowego lub preparatu doustnego.

W Polsce dostępne są między innymi preparaty zawierające metronidazol, takie jak Metronidazol Polpharma, a także preparaty z klindamycyną, np. Dalacin.

W zależności od sytuacji klinicznej leczenie może obejmować globulki lub tabletki dopochwowe zawierające substancje wspomagające odbudowę środowiska pochwy.

Po zakończonej terapii część specjalistów zaleca preparaty zawierające bakterie kwasu mlekowego. Ich celem jest odbudowa prawidłowej flory oraz zmniejszenie ryzyka nawrotów.

Szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie leczenie w przypadku bakteryjnej waginozy w ciąży. Schorzenie może być związane z większym ryzykiem niektórych powikłań położniczych, dlatego każda ciężarna z objawami infekcji powinna pozostawać pod opieką lekarza.

Powikłania nieleczonej waginozy – czym grozi brak właściwej terapii?

Nieleczona waginoza bakteryjna nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak może prowadzić do szeregu niekorzystnych następstw zdrowotnych. Szczególnie dotyczy to kobiet, u których objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub często nawracają.

Powikłania nieleczonej waginozy obejmują między innymi:

• zwiększoną podatność na inne zakażenia dróg rodnych,
• większe ryzyko zakażenia HIV,
• częstsze zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV),
• zwiększone ryzyko stanów zapalnych pochwy,
• rozwój zapalenia szyjki macicy,
• zakażenia narządów miednicy mniejszej.

W skrajnych przypadkach bakterie mogą szerzyć się do wyższych pięter układu rozrodczego, obejmując macicę, jajowód oraz inne struktury narządów miednicy. Może to prowadzić do rozwoju zapalenia narządów miednicy oraz przewlekłych dolegliwości bólowych.

Badania wskazują również, że bakteryjna waginoza zwiększa ryzyko zakażenia niektórymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Dotyczy to między innymi infekcji HPV oraz zakażeń HIV.

W przypadku kobiet ciężarnych nieleczona waginoza bakteryjna wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwe zagrożenia dla zdrowia matki i płodu.

Czy waginozą bakteryjną można zarazić partnera?

Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest to, czy waginozą bakteryjną można zarazić partnera.

Odpowiedź nie jest całkowicie jednoznaczna. Waginoza bakteryjna nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, ponieważ nie odpowiada za nią jeden konkretny patogen przekazywany podczas kontaktów seksualnych. Jednocześnie aktywność seksualna odgrywa istotną rolę w jej występowaniu.

Choć waginoza bakteryjna nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, kontakt seksualny może wpływać na skład mikroflory pochwy i sprzyjać nawrotom choroby.

Pojawiają się również pytania o leczenie partnera. Aktualne zalecenia nie rekomendują rutynowego leczenia partnerów mężczyzn, ponieważ nie wykazano jednoznacznych korzyści z takiego postępowania. Inaczej sytuacja może wyglądać w przypadku kobiet pozostających w relacjach jednopłciowych, gdzie decyzję podejmuje lekarz indywidualnie.

Jak działa skuteczna profilaktyka?

Profilaktyka polega przede wszystkim na wspieraniu naturalnych mechanizmów ochronnych organizmu i ograniczaniu czynników zaburzających równowagę mikrobiologiczną.

Najważniejsze zalecenia obejmują:

• unikanie irygacji pochwy,
• stosowanie delikatnych preparatów do higieny okolic intymnych,
• ograniczenie stosowania drażniących środków myjących,
• używanie przewiewnej bielizny,
• przestrzeganie zasad bezpiecznych kontaktów seksualnych,
• unikanie niepotrzebnej antybiotykoterapii.

Istotne znaczenie ma utrzymanie prawidłowego, kwaśnego środowiska pochwy. To właśnie obecność pałeczek kwasu mlekowego odpowiada za ochronę przed rozwojem niekorzystnych mikroorganizmów.

Profilaktyka jest szczególnie ważna u kobiet, które w przeszłości wielokrotnie chorowały na waginozę lub inne infekcje intymne.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Konsultacji z lekarzem wymaga każda sytuacja, w której pojawia się:

• nieprzyjemny zapach wydzieliny,
• zwiększona ilość wydzieliny z pochwy,
• zmiana koloru wydzieliny,
• pieczenie lub dyskomfort w obrębie narządów płciowych,
• nawracające infekcje intymne.

Szybkie zgłoszenie się do lekarza jest szczególnie ważne u kobiet ciężarnych oraz pacjentek z częstymi nawrotami dolegliwości.

FAQ - często zadawane pytania