Nowy lek na otyłość – Wegovy, Mounjaro i co dalej?

Otyłość jako choroba przewlekła i globalny problem zdrowotny

Nadwaga i otyłość to nie kwestia wyglądu ani samej silnej woli. Otyłość jest przewlekłą, nawrotową chorobą metaboliczną. Nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza pracę wielu narządów, wpływa na gospodarkę hormonalną, na ośrodki głodu i sytości oraz zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe.

Nadwaga zwiększa ryzyko rozwoju otyłości i sama może wiązać się z poważnymi powikłaniami metabolicznymi.

Skala problemu jest znacząca. Według prognoz Światowej Federacji Otyłości do 2035 roku ponad połowa światowej populacji może żyć z nadwagą lub otyłością.

Nadmierna masa ciała jest związana z milionami zgonów rocznie, głównie z powodu chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy i wielu nowotworów.

Otyłość rozpoznaje się najczęściej na podstawie BMI:

• wartość 25–29,9 kg/m² oznacza nadwagę;
• 30 kg/m² i więcej – otyłość.

To proste narzędzie przesiewowe, które nie zastępuje pełnej oceny lekarskiej. Wniosek pozostaje jednak ten sam: choroba otyłościowa wymaga skutecznych metod leczenia, a nie tylko zalecenia „mniej jeść i więcej się ruszać".

Dla kogo przeznaczone jest farmakologiczne leczenie otyłości?

Leki stosuje się u dorosłych ze wskaźnikiem BMI 30 kg/m² i więcej, a także przy BMI od 27 kg/m², jeśli nadmiernej masie ciała towarzyszy co najmniej jedno powikłanie – na przykład cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia albo obturacyjny bezdech senny.

O rozpoczęciu leczenia nie decyduje jednak samo BMI, lecz całościowa ocena stanu zdrowia oraz spodziewanych korzyści i możliwych przeciwwskazań.

Jak nowoczesne leki na otyłość zmieniają podejście do terapii?

Przez dekady leczenie nadwagi i otyłości opierało się głównie na diecie i aktywności fizycznej. To wciąż podstawa, ale u wielu osób nie wystarcza. Po redukcji masy ciała mechanizmy adaptacyjne nasilają łaknienie i spowalniają metabolizm, przez co utrzymanie niższej wagi staje się coraz trudniejsze.

Leki nowej generacji, oparte na hormonach inkretynowych, obecnie zwanych hormonami stymulowanymi składnikami odżywczymi (ang. NUSH) , zmieniły sposób leczenia. Zamiast wymagać od pacjentów z otyłością (lub nadwagą i powikłaniami) wyłącznie silnej woli, oddziałują na mechanizmy, które zmniejszają apetyt i poprawiają uczucie sytości.

Zmieniło to samo podejście do samej choroby otyłościowej i jej leczenia. Coraz częściej traktowana jest tak jak inne schorzenia przewlekłe wymagające farmakoterapii, a rejestracja każdego kolejnego takiego leku poszerza wybór, z którego lekarz może dobrać terapię do konkretnej osoby.

Żaden z preparatów nie działa natychmiast. Wszystkie wymagają recepty, kontroli lekarskiej i zmiany nawyków. Najlepsze efekty uzyskuje się, łącząc farmakoterapię ze zmianą sposobu żywienia i aktywnością fizyczną.

Jak leki na otyłość wpływają na apetyt i regulują metabolizm?

Naturalne hormony inkretynowe (GLP-1 i GIP) wydzielane w jelitach po posiłku odpowiadają za sygnalizowanie sytości i za gospodarkę węglowodanową. Leki nowej generacji naśladują ich działanie, ale utrzymują się w organizmie znacznie dłużej niż hormony naturalne – dlatego wystarczy jedna iniekcja tygodniowo. Część leków wykorzystuje działanie samego GLP-1, inne pobudzają oba receptory.

Pierwszy mechanizm dotyczy apetytu.

Lek sygnalizuje mózgowi sytość, spowalnia opróżnianie żołądka i zmniejsza aktywność szlaków odpowiedzialnych za odczuwanie głodu. Efekt jest odczuwalny wprost: pacjent je mniej i dłużej czuje się najedzony.

Drugi mechanizm dotyczy gospodarki węglowodanowej.

GLP-1 nasila wydzielanie insuliny wtedy, gdy stężenie glukozy we krwi jest podwyższone, a jednocześnie hamuje wydzielanie glukagonu u osób z zachowaną funkcją komórek beta trzustki. Dzięki temu poprawia kontrolę glikemii przy małym ryzyku niedocukrzenia u osób, które nie przyjmują innych leków obniżających poziom cukru.

Wegovy i Mounjaro w leczeniu otyłości

Wegovy firmy Novo Nordisk zawiera semaglutyd – długo działający analog GLP-1, w postaci zastrzyku przeznaczony do leczenia dorosłych i dzieci > 12 rż. z otyłością albo dorosłych z nadwagą i powikłaniami. Dawkę leku zwiększa się stopniowo do docelowych 2,4 mg.

Ta sama substancja czynna występuje również w preparacie Ozempic, przeznaczonym do leczenia cukrzycy typu 2, w innych dawkach i wskazaniach.

Mounjaro firmy Eli Lilly zawiera tirzepatyd – podwójnego agonistę receptorów GLP-1 i GIP. Ta podwójna aktywność prawdopodobnie tłumaczy silniejszą utratę masy ciała niż przy pobudzeniu samego GLP-1. Dawkę zwiększa się stopniowo od 2,5 mg do maksymalnie 15 mg.

W Unii Europejskiej ten sam preparat jest zarejestrowany zarówno w otyłości i nadwadze z powikłaniami, jak i w cukrzycy typu 2.

Oba preparaty podaje się raz w tygodniu we wstrzyknięciu podskórnym. Stopniowe zwiększanie dawki ma ograniczyć nudności i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Który lek na otyłość jest skuteczniejszy – tirzepatyd czy semaglutyd?

Odpowiedzi dostarczyło badanie SURMOUNT-5 z 2025 roku – pierwsze badanie fazy 3 bezpośrednio porównujące oba leki u dorosłych pacjentów z otyłością bez cukrzycy. Sponsorowała je firma Eli Lilly, producent tirzepatydu. Było to badanie otwarte, co oznacza, że uczestnicy wiedzieli, który lek przyjmują.

Każdy otrzymywał jeden z leków w maksymalnej tolerowanej dawce:

• tirzepatyd do 15 mg;
• semaglutyd do 2,4 mg.

Po 72 tygodniach osoby przyjmujące tirzepatyd straciły średnio 20,2% masy ciała (około 23 kg), a przyjmujące semaglutyd – 13,7% (około 15 kg).

Utratę co najmniej 30% masy ciała odnotowano u 19,7% osób leczonych tirzepatydem wobec 6,9% przyjmujących semaglutyd.

Tirzepatyd znalazł się wśród najskuteczniejszych dostępnych leków w przeglądzie systematycznym badań z randomizacją u dorosłych osób zmagających się z otyłością bez cukrzycy. Nie znaczy to jednak, że semaglutyd jest słabym lekiem – pozostaje wysoce skuteczny i bardzo dobrze udokumentowany.

Wybór terapii zależy od rozpoznania, chorób współistniejących i tolerancji leczenia. U jednych pacjentów lepiej sprawdza się semaglutyd, u innych tirzepatyd.

Działanie semaglutydu na układ krążenia – dodatkowe korzyści dla pacjenta

Semaglutyd był pierwszym lekiem przeciw otyłości, dla którego w dużym badaniu klinicznym SELECT z 2023 roku wykazano redukcję ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. W badaniu wzięło udział ponad 17 tysięcy pacjentów z nadwagą lub otyłością i rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową (ale bez cukrzycy).

Ryzyko poważnych zdarzeń (zawału, udaru i zgonu z przyczyn krążeniowych) spadło o 20% w porównaniu z placebo, a odsetek takich zdarzeń zmniejszył się z 8,0% do 6,5%.

Zaobserwowano również:

• obniżenie ciśnienia tętniczego;
• korzystne zmiany profilu lipidowego;
• redukcję markerów stanu zapalnego.

Oznacza to, że dla wielu osób jest to terapia powikłań związanych z nadmierną masą ciała, a nie sposób na odchudzanie.

CagriSema – semaglutyd z analogiem amyliny

Innym kierunkiem badań jest łączenie dwóch substancji w jednym zastrzyku. W leku CagriSema firmy Novo Nordisk połączono semaglutyd z długo działającym analogiem amyliny – cagrilintydem. Preparat działa na dwa uzupełniające się sposoby.

Amylina to hormon wydzielany razem z insuliną. Podobnie jak semaglutyd wzmacnia uczucie sytości i spowalnia opróżnianie żołądka.

Jak skuteczna jest CagriSema w walce z otyłością?

Skuteczność leku oceniło badanie fazy 3 REDEFINE 1, opublikowane w 2025 roku, z udziałem ponad 3400 dorosłych z otyłością lub nadwagą i powikłaniem, bez cukrzycy. Po 68 tygodniach, przy założeniu pełnej realizacji leczenia, średnia utrata masy ciała wyniosła:

• 22,7% w grupie CagriSemy;
• 16,1% dla samego semaglutydu;
• 11,8% dla samego cagrilintydu;
• 2,3% dla placebo.

W analizie głównej, obejmującej wszystkich uczestników niezależnie od tego, czy kontynuowali terapię, średnia redukcja wyniosła 20,4% wobec 3,0% dla placebo.

Co najmniej jedną czwartą wyjściowej masy ciała straciło 40,4% osób leczonych preparatem.

Podobnie jak w przypadku innych leków inkretynowych, terapii mogły towarzyszyć dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Nudności, wymioty, biegunka, zaparcia i bóle brzucha wystąpiły u około czterech na pięć osób przyjmujących CagriSemę, wobec dwóch na pięć w grupie placebo. Były jednak w większości przemijające i o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, a z leczenia z ich powodu zrezygnował mniej więcej co siedemnasty uczestnik.

CagriSema nie jest jeszcze zarejestrowana do leczenia otyłości. Novo Nordisk złożyła wniosek rejestracyjny w USA w grudniu 2025 roku, a jej dostępność w polskich aptekach pozostaje kwestią decyzji agencji rejestracyjnych.

Retatrutyd – czy może stać się nowym lekiem na otyłość?

Retatrutyd to jedna z najbardziej zaawansowanych cząsteczek badanych w leczeniu otyłości. Preparat firmy Eli Lilly jest potrójnym agonistą – pobudza receptory GLP-1, GIP oraz glukagonu. Uważa się, że aktywacja receptora glukagonowego zwiększa wydatek energetyczny.

W badaniu klinicznym fazy 2 pacjenci przyjmujący najwyższą dawkę 12 mg stracili po 48 tygodniach średnio 24,2% masy ciała, wobec około 2% w grupie placebo. Były to jedne z największych redukcji odnotowanych w tak krótkim badaniu.

Trwa duży program badań fazy 3 (TRIUMPH), obejmujący tysiące uczestników – kolejne wyniki przedstawiane przez producenta wskazują na bardzo silne działanie retatrutydu, jednak wymagają jeszcze pełnej oceny naukowej po publikacji danych.

Jak skuteczny jest retatrutyd i jakie daje działania niepożądane?

W jednym z ogłoszonych wyników badania fazy 3 (TRIUMPH-1) najwyższa dawka retatrutydu, 12 mg, prowadziła po 80 tygodniach do średniej redukcji masy ciała o 28,3%, a próg co najmniej 30% – kojarzony dotąd głównie z chirurgią bariatryczną – osiągnęło 45,3% badanych. Są to jednak wyniki osób, które wytrwały na najwyższej dawce, a nie każdy ją toleruje.

Większej skuteczności może towarzyszyć gorszy profil działań niepożądanych. W badaniu TRIUMPH-1 odsetek przerwań leczenia z powodu skutków ubocznych rósł wraz z dawką – przy najwyższej z terapii zrezygnował mniej więcej co dziewiąty uczestnik, ponad dwukrotnie częściej niż w grupie placebo.

Poza typowymi dla tej grupy dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi opisywano też zaburzenia czucia, na przykład mrowienie czy pieczenie skóry – u kilkunastu procent osób na wyższych dawkach, w większości łagodne i ustępujące w trakcie leczenia.

Na razie jest to bardzo obiecujący preparat, ale wciąż eksperymentalny, dostępny w ramach badań klinicznych. Jeśli końcowe wyniki potwierdzą wcześniejsze, może okazać się przełomem w leczeniu otyłości.

Jak długo trwa leczenie otyłości?

Leczenie otyłości ma charakter długoterminowy – liczy się je w miesiącach i latach, a u wielu pacjentów prowadzi stale, podobnie jak w nadciśnieniu. Czas terapii zależy od celu leczenia, wyjściowej masy ciała, chorób współistniejących i odpowiedzi na lek, a decyzję o jej długości podejmuje lekarz.

Czy efekt utrzymuje się po zakończeniu terapii?

Farmakoterapia nie powoduje trwałego wyleczenia, ale pomaga kontrolować mechanizmy wpływające na apetyt i masę ciała. Po zakończeniu leczenia hormony regulujące apetyt wracają do stanu sprzed terapii: łaknienie się nasila, uczucie sytości słabnie, a masa ciała zwykle częściowo wraca. Dlatego eksperci podkreślają, że są to leki na chorobę przewlekłą, a nie krótkotrwała kuracja odchudzająca. Efekt utrzymuje się tak długo, jak długo trwa leczenie połączone ze zmianą nawyków. Tylko trwała zmiana nawyków żywieniowych połączona z aktywnym trybem życia, pozwala na długoterminowe zachowanie efektów leczenia.

Bezpieczeństwo terapii i skutki uboczne leków na otyłość

Terapie oparte na lekach inkretynowych (takich jak analogi GLP-1), stosowane już w praktyce klinicznej, mają dobrze poznany profil bezpieczeństwa, potwierdzony w wielu badaniach i u dużej liczby pacjentów. Nowsze preparaty, takie jak retatrutyd, są nadal oceniane.

Nie są jednak obojętne dla organizmu. Terapia wymaga recepty, kwalifikacji lekarskiej i okresowej kontroli. O skuteczności i bezpieczeństwie terapii decyduje właściwa kwalifikacja oraz stopniowe zwiększanie dawki.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego. Zwykle mają łagodny lub umiarkowany charakter i nasilają się głównie podczas zwiększania dawki:

• nudności;
• wymioty;
• biegunka lub zaparcia;
• bóle brzucha.

Rzadziej opisywano poważniejsze problemy, między innymi zapalenie trzustki czy kamicę żółciową, które są przede wszystkim skutkiem wcześniejszej otyłości i zbyt radykalnym spadkiem masy ciała. O każdym niepokojącym objawie należy poinformować lekarza.

W przypadku semaglutydu Europejska Agencja Leków uznała również bardzo rzadką niedokrwienną neuropatię nerwu wzrokowego (NAION) za możliwe działanie niepożądane. Nagłe pogorszenie widzenia wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Przeciwwskazania i sytuacje wymagające ostrożności

Szczególnej ostrożności przy kwalifikacji do leczenia wymagają osoby:

• z rakiem rdzeniastym tarczycy w wywiadzie (własnym lub rodzinnym);
• z zespołem MEN2 – rzadką dziedziczną chorobą zwiększającą ryzyko raka rdzeniastego tarczycy;
• z przebytym zapaleniem trzustki lub innymi chorobami trzustki;
• z ciężkimi chorobami przewodu pokarmowego (w tym zaburzeniami opróżniania żołądka).

Przeciwwskazaniem jest ciąża i okres karmienia piersią.

Nie należy kupować tych preparatów z niepewnych źródeł ani wypróbowywać kolejnych „nowych leków na odchudzanie” bez kwalifikacji lekarskiej.

Ile kosztują leki na otyłość i jak wygląda refundacja?

Choroba otyłościowa nie uprawnia do refundacji leków na otyłość – pacjent pokrywa 100% kosztów, niezależnie od chorób współistniejących. Miesięczny koszt terapii wynosi orientacyjnie od kilkuset do ponad 2000 zł, zależnie od preparatu, dawki i apteki.

W Polsce refundacja semaglutydu dotyczy wyłącznie określonych wskazań w leczeniu pacjentów z cukrzycą typu 2. Leki zarejestrowane do leczenia otyłości nie są obecnie refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

FAQ - często zadawane pytania