Czy istnieje liszajec niezakaźny? Liszajec zakaźny a liszaj płaski – objawy i leczenie

Czy istnieje liszajec niezakaźny? Sprostowanie pojęciowe

Odpowiedź jest jednoznaczna – liszajec niezakaźny nie istnieje. Liszajec zakaźny jest chorobą wywoływaną przez bakterie, dlatego z definicji ma charakter zakaźny. Jeśli lekarz rozpoznaje liszajec, oznacza to bakteryjne zakażenie powierzchownych warstw skóry.

Pojęcie „liszajec niezakaźny” najczęściej wynika z mylenia dwóch odrębnych schorzeń:

• liszajca zakaźnego,
• liszaja płaskiego.

Choć nazwy są podobne, ich mechanizm powstawania jest całkowicie odmienny. Liszajec zakaźny jest ostrą infekcją bakteryjną, natomiast liszaj płaski stanowi przewlekłą chorobę skóry o podłożu zapalnym i immunologicznym.

Liszajec a liszaj – skąd bierze się zamieszanie w nazewnictwie?

Słowo „liszaj” przez wiele lat było potocznym określeniem różnych schorzeń dermatologicznych przebiegających ze zmianami na skórze. Współczesna dermatologia rozróżnia jednak konkretne jednostki chorobowe.

Liszajec zakaźny to powierzchowna infekcja skóry wywołana przez drobnoustrój bakteryjny. Natomiast liszaj płaski nie ma związku z zakażeniem i zaliczany jest do przewlekłych schorzeń zapalnych.

Podobieństwo nazw sprawia, że pacjenci często utożsamiają obie choroby, mimo że różnią się:

• przyczyną,
• wyglądem zmian,
• zakaźnością,
• sposobem leczenia.

Dlaczego liszajec jest zawsze chorobą zakaźną?

Zakaźny charakter liszajca wynika z faktu, że jego rozwój powodują bakterie, najczęściej gronkowce oraz paciorkowce. Do rozwoju infekcji dochodzi zwykle po niewielkim uszkodzeniu naskórka, które umożliwia drobnoustrojom wniknięcie do skóry.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim poprzez:

• kontakt z osobą chorą,
• wspólny ręcznik,
• wspólne przedmioty codziennego użytku,
• kontakt ze zmianami na skórze.

Choroba łatwo może rozprzestrzeniać się na zdrową skórę, zwłaszcza gdy pacjent rozdrapuje zmiany. Z tego powodu przestrzeganie higieny osobistej odgrywa bardzo ważną rolę zarówno podczas leczenia, jak i profilaktyki.

Liszajec zakaźny – przyczyny, objawy i rozpoznanie

Liszajec zakaźny stanowi jedną z najczęstszych bakteryjnych chorób skóry. Mimo że może dotknąć osoby w każdym wieku, chorują głównie dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:

• drobne urazy i uszkodzenia naskórka,
• współistniejące choroby skóry (np. atopowe zapalenie skóry),
• ukąszenia owadów,
• obniżona odporność organizmu,
• zaniedbania higieniczne,
• uprawianie sportów kontaktowych,
• przebywanie w dużych skupiskach dziecięcych (żłobki, przedszkola).

W dermatologii wyróżnia się dwa podstawowe typy choroby:

• liszajec pierwotny – rozwija się na wcześniej zdrowej skórze,
• liszajec wtórny – pojawia się w miejscu istniejących wcześniej schorzeń skóry, otarć lub ran.

Bakterie odpowiedzialne za infekcję

Za rozwój liszajca odpowiadają przede wszystkim bakterie:

• Staphylococcus aureus (gronkowce),
• Streptococcus pyogenes (paciorkowce).

Oba wymienione drobnoustroje mogą występować samodzielnie lub jednocześnie. W sprzyjających warunkach namnażają się w obrębie uszkodzonego naskórka, prowadząc do rozwoju charakterystycznych zmian. Liszajec zakaźny to bakteryjna choroba skóry, dlatego leczenie zawsze ukierunkowane jest na eliminację drobnoustrojów.

Jak wygląda liszajec zakaźny?

Objawy liszajca rozwijają się już zwykle w ciągu kilku dni od zakażenia. Początkowo pojawia się niewielki pęcherzyk lub pęcherze wypełnione przejrzystą treścią. Następnie zmiany pękają, pozostawiając nadżerki pokrywające się charakterystycznym miodowożółtym strupem.

Typowe objawy liszajca obejmują:

• drobny pęcherzyk szybko przechodzący w nadżerkę,
• pęcherze wypełnione płynem,
• łatwe pękanie zmian,
• miodowożółty strup,
• zmiany na skórze twarzy, wokół nosa i ust oraz na kończynach,
• świąd o różnym nasileniu,
• możliwość pojawienia się nowych ognisk wskutek drapania.

U części chorych obserwuje się także objawy ogólne, takie jak niewielka gorączka czy osłabienie. W bardziej rozległych przypadkach może wystąpić powiększenie okolicznych węzłów chłonnych lub zapalenie węzłów chłonnych. Powiększenie węzłów chłonnych świadczy o reakcji organizmu na infekcję.

Szczególną odmianą jest liszajec pęcherzowy, w którym dominują większe pęcherze. Ta postać częściej występuje szczególnie u dzieci oraz niemowląt. Charakteryzuje się obecnością większych, wiotkich pęcherzy wypełnionych płynem (początkowo jasnym, potem mętnym), które po pęknięciu pozostawiają powierzchniowe nadżerki otoczone kołnierzykiem naskórka.

Liszajec u dzieci a u dorosłych – grupy ryzyka

Dzieci stanowią większość pacjentów z rozpoznaniem liszajca zakaźnego. Do rozprzestrzeniania się bakterii sprzyja nie w pełni dojrzały układ odpornościowy oraz bliskie kontakty rówieśnicze w przedszkolach i szkołach.

Ryzyko zwiększają również:

• wysoka temperatura i wilgotność,
• otarcia skóry,
• atopowe zapalenie skóry,
• częste infekcje,
• niewystarczająca higiena.

Liszajec zakaźny u dorosłych również występuje, choć znacznie rzadziej. Dotyczy częściej osób z obniżoną odpornością, przewlekłymi schorzeniami skóry, cukrzycą lub wykonujących zawody wymagające częstego kontaktu z innymi ludźmi. Zakażenie może rozprzestrzeniać się również wśród osób mieszkających wspólnie lub uprawiających sporty kontaktowe.

Liszaj płaski – czym jest ta niezakaźna choroba skóry?

Liszaj płaski jest przewlekłą chorobą skóry o podłożu zapalnym i immunologicznym. W przeciwieństwie do liszajca zakaźnego nie jest wywoływany przez bakterie ani wirusy, dlatego nie dochodzi do zarażenia innych osób poprzez kontakt. Choroba może obejmować skórę i błony śluzowe, a także paznokcie oraz owłosioną skórę głowy.

Dokładna przyczyna pozostaje nieznana. Uważa się, że dochodzi do nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego skierowanej przeciwko własnym komórkom skóry. Z tego powodu liszaj płaski nie jest infekcją i nie wymaga antybiotykoterapii.

Przyczyny i charakter przewlekły

Liszaj płaski zaliczany jest do schorzeń przewlekłych. Choroba może przebiegać z okresami zaostrzeń i remisji, a u części pacjentów zmiany utrzymują się przez wiele miesięcy lub nawet lat.

Do czynników, które mogą sprzyjać występowaniu lub nawrotom zmian, należą:

• predyspozycje immunologiczne,
• przewlekły stres,
• niektóre leki,
• współistniejące schorzenia autoimmunologiczne.

Nie jest to schorzenie bakteryjne ani zakaźne. Nie ma konieczności izolowania chorego ani stosowania specjalnych środków zapobiegających transmisji.

Objawy liszaja płaskiego na skórze, błonach śluzowych i paznokciach

Najbardziej charakterystycznym objawem są drobne, wieloboczne grudki o sinofioletowym zabarwieniu, którym często towarzyszy nasilony świąd. Zmiany mogą zlewać się w większe ogniska i pozostawiać przebarwienia po ustąpieniu.

Liszaj płaski może obejmować:

• skórę kończyn i tułowia,
• błony śluzowe jamy ustnej,
• błony śluzowe narządów płciowych,
• paznokcie,
• owłosioną skórę głowy.

W przeciwieństwie do liszajca zakaźnego nie obserwuje się pęcherzy z ropną treścią ani charakterystycznych miodowożółtych strupów.

Porównanie: liszajec zakaźny i liszaj płaski

Jak leczyć liszajec zakaźny?

Prawidłowo rozpoznany liszajec zakaźny dobrze reaguje na leczenie, a pierwsze efekty terapii są zwykle widoczne już po kilku dniach. Głównym celem postępowania jest szybkie wyeliminowanie bakterii, wyciszenie stanu zapalnego oraz skrócenie okresu zakaźności, co zapobiega rozprzestrzenianiu się wykwitów na inne okolice ciała i pozostałych domowników. Obor terapii – miejscowej lub ogólnej – zależy przede wszystkim od stopnia nasilenia i rozległości zmian skórnych.

Antybiotykoterapia miejscowa i ogólna

Liszajec zakaźny – leczenie zależy przede wszystkim od rozległości zmian skórnych oraz stanu ogólnego pacjenta. W łagodnych przypadkach stosuje się antybiotyki w postaci maści lub kremu aplikowane bezpośrednio na zmiany skórne. Najczęściej stosuje się antybiotyki miejscowe zawierające kwas fusydowy (np. Fucidin) lub mupirocynę (np. Mupirox).

Jeżeli zmiany są liczne, mają rozległy charakter, obejmują kilka okolic ciała lub pojawiają się objawy ogólne, lekarz może zalecić doustny antybiotyk. Dobór preparatu zależy od obrazu klinicznego oraz podejrzenia drobnoustroju odpowiedzialnego za infekcję.

Leczenie liszajca zakaźnego powinno być prowadzone do całkowitego ustąpienia zmian. Przerwanie terapii zbyt wcześnie zwiększa ryzyko nawrotu choroby.

Domowa pielęgnacja i zasady higieny

Leczenie domowe ma charakter wyłącznie wspomagający i nie zastępuje antybiotykoterapii. Jego celem jest ograniczenie szerzenia się zakażenia, przyspieszenie gojenia oraz zmniejszenie ryzyka przeniesienia bakterii na inne osoby.

Podczas choroby zaleca się:

• delikatne mycie zmian wodą i łagodnym środkiem myjącym,
• dokładne osuszanie skóry,
• regularną zmianę opatrunków, jeśli zostały zalecone,
• używanie osobnego ręcznika,
• częste mycie rąk,
• obcinanie paznokci, aby ograniczyć rozdrapywanie zmian,
• unikanie kontaktu z osobami z grup ryzyka oraz ograniczenie bliskich kontaktów z domownikami do czasu rozpoczęcia skutecznego leczenia

Należy również pamiętać, że wspólne korzystanie z pościeli, ubrań czy przyborów toaletowych zwiększa ryzyko zarażenia. Dobra higiena znacząco ogranicza możliwość szerzenia się infekcji skóry wśród domowników.

Powikłania nieleczonego liszajca

Nieleczony liszajec może prowadzić do rozszerzania się zmian oraz rozwoju powikłań. Chociaż większość przypadków przebiega łagodnie, brak odpowiedniej terapii zwiększa ryzyko głębszego zakażenia.

Do możliwych następstw należą:

• rozległy stan zapalny skóry,
• zapalenie skóry i tkanki podskórnej,
• zapalenie węzłów chłonnych,
• wtórne nadkażenia po drapaniu zmian,
• rzadko poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek po zakażeniu paciorkowcowym.

Nieleczony liszajec może także utrzymywać się dłużej i łatwiej rozprzestrzeniać na kolejne okolice ciała lub innych domowników.

Jak wygląda leczenie liszaja płaskiego?

Leki miejscowe i ogólne

Ponieważ liszaj płaski nie jest infekcją bakteryjną, terapia różni się całkowicie od leczenia liszajca zakaźnego. Celem jest zmniejszenie stanu zapalnego oraz złagodzenie objawów.

Najczęściej stosowane są:

• miejscowe glikokortykosteroidy o dużej lub bardzo dużej sile działania (np. Elocom, Clobederm),
• inhibitory kalcyneuryny w wybranych lokalizacjach (np. Protopic),
• leki przeciwhistaminowe zmniejszające świąd,
• w cięższych przypadkach leczenie ogólne z wykorzystaniem glikokortykosteroidów, retinoidów lub innych leków immunomodulujących.

Sposób terapii zależy od lokalizacji zmian oraz ich nasilenia i zawsze powinien być ustalony przez dermatologa.

Łagodzenie świądu i pielęgnacja skóry wrażliwej

Podstawą postępowania jest systematyczna pielęgnacja skóry oraz unikanie czynników nasilających objawy.

Pomocne są:

• regularne stosowanie emolientów,
• unikanie drażniących kosmetyków,
• noszenie przewiewnej odzieży,
• ograniczenie drapania zmian,
• odpowiednie nawilżanie skóry.

W przypadku zajęcia błon śluzowych konieczne może być stosowanie specjalistycznych preparatów zaleconych przez lekarza oraz regularne kontrole dermatologiczne lub stomatologiczne.

Podsumowanie

• Liszajec zawsze ma charakter zakaźny. Nie istnieją inne odmiany.
• Chorobę wywołują bakterie, najczęściej gronkowce i paciorkowce.
• Najczęściej chorują dzieci, jednak zakażenie może rozwinąć się również u dorosłych.
• Charakterystyczne są pęcherzyki, nadżerki i miodowożółte strupy.
• Leczenie opiera się głównie na antybiotykoterapii miejscowej lub ogólnej oraz przestrzeganiu zasad higieny.
• Liszaj płaski jest przewlekłą chorobą zapalną i nie przenosi się na inne osoby.
• W razie pojawienia się rozległych zmian skórnych, gorączki lub braku poprawy po kilku dniach leczenia należy zgłosić się do lekarza.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentów o liszajec niezakaźny