Azathioprine VIS to lek zawierający azatioprynę (Azathioprinum).
| Dostępność |
na receptę |
| Wskazania |
leczenie chorób o podłożu autoimmunologicznym; leczenie umiarkowanych do ciężkich zapalnych chorób jelit; wydłużenie czasu przeżycia przeszczepianych narządów (nerki, serce, wątroba) |
| Postać |
tabletki |
| Dawka |
50 mg |
| Substancja czynna |
azatiopryna (Azathioprinum) |
| Ulotka do pobrania |
Azathioprine VIS - ulotka |
Na co stosuje się Azathioprine VIS?
Azathioprine VIS stosuje się w trzech grupach wskazań, w monoterapii lub częściej w skojarzeniu z innymi lekami, zazwyczaj kortykosteroidami.
Choroby autoimmunologiczne. Należą do nich toczeń rumieniowaty układowy, ciężkie reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, guzkowe zapalenie okołotętnicze, pęcherzyca zwyczajna, piodermia zgorzelinowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, przewlekła oporna plamica małopłytkowa i autoimmunologiczne przewlekłe zapalenie wątroby. Lek stosuje się, gdy choroba jest oporna na kortykosteroidy, gdy kortykosteroidy są przeciwwskazane albo gdy ich potrzebne dawki wywołałyby ciężkie działania niepożądane. Azatiopryna pozwala też zmniejszyć dawki podtrzymujące steroidów.
Zapalne choroby jelit. Lek stosuje się w umiarkowanych do ciężkich postaciach, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Dotyczy to pacjentów, u których wymagane jest leczenie kortykosteroidami, którzy ich nie tolerują albo u których choroba jest oporna na inne standardowe leczenie podstawowe.
Przeszczepy narządów. Po przeszczepieniu nerki, serca i wątroby lek wydłuża czas przeżycia przeszczepionego narządu. Po przeszczepieniu nerki pozwala także zmniejszyć dawki kortykosteroidów.
Wskazania rejestracyjne Azathioprine VIS nie pokrywają się ze wskazaniami refundacyjnymi z wykazu Ministerstwa Zdrowia. O tym, czy lek będzie refundowany w konkretnej chorobie, informuje lekarz i apteka.
Jak działa Azathioprine VIS?
Azathioprine VIS zawiera azatioprynę, pochodną 6-merkaptopuryny i antymetabolit puryn, która hamuje namnażanie komórek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej. Hamuje wiele etapów biosyntezy kwasów nukleinowych, a tioanalogi puryn wbudowują się w DNA i go uszkadzają. Jest to prolek: w organizmie szybko przekształca się w pochodne imidazolowe, a głównym metabolitem jest 6-merkaptopuryna, którą enzymy przekształcają w 6-tioguaninę, czyli związek najważniejszy dla efektu klinicznego. Z tego powodu efekt terapeutyczny może pojawić się dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach leczenia.
Jak dawkować Azathioprine VIS?
Dawkę dobiera lekarz indywidualnie, zależnie od stanu klinicznego i czynności szpiku kostnego. Tabletki przyjmuje się doustnie, najlepiej po posiłku, popijając wodą. Tabletkę można podzielić na równe dawki dzięki rowkowi.
- Po przeszczepieniu narządu: w pierwszym dniu 5 mg/kg mc. na dobę, następnie dawka podtrzymująca od 1 do 4 mg/kg mc. na dobę, dostosowywana do odpowiedzi i tolerancji hematologicznej. Dobową dawkę można podać jednorazowo. Ze względu na ryzyko odrzucenia przeszczepu leczenie prowadzi się dożywotnio, także gdy wymagane dawki są małe.
- W pozostałych wskazaniach: u dorosłych i dzieci od 1 do 3 mg/kg mc. na dobę. Po uzyskaniu wyraźnego efektu klinicznego rozważa się zmniejszenie dawki podtrzymującej do najmniejszej skutecznej, nawet poniżej 1 mg/kg mc. Jeśli po 3 miesiącach stan się nie poprawia, rozważa się odstawienie leku. Wyjątkiem są choroby jelit (IBD): tam leczenie rozważa się przez co najmniej 12 miesięcy, a odpowiedź może być widoczna dopiero po 3 do 4 miesiącach.
- U osób w podeszłym wieku: zaleca się mniejsze dawki, z dolnego zakresu dawkowania.
- Przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby: zaleca się najmniejszą zalecaną dawkę, 1 mg/kg mc. na dobę, oraz kontrolę układu krwiotwórczego.
- Przy wariancie genu NUDT15: konieczne jest zmniejszenie dawki, zwłaszcza u homozygot. Przed rozpoczęciem terapii należy rozważyć genotypowanie.
Gdy po większych dawkach pojawiają się nudności, wymioty lub jadłowstręt, można je zmniejszyć, dzieląc dawkę i podając lek po posiłku.
Co zrobić po pominięciu dawki Azathioprine VIS?
Pominiętą dawkę należy przyjąć jak najszybciej, chyba że zbliża się pora kolejnej, a następnie wrócić do normalnego schematu. Nie wolno przyjmować dawki podwójnej, aby nadrobić pominiętą.
Kiedy nie wolno stosować Azathioprine VIS?
Przeciwwskazania to:
- nadwrażliwość na azatioprynę, 6-merkaptopurynę lub którąkolwiek substancję pomocniczą,
- ciąża (z wyjątkiem sytuacji, gdy lekarz uzna leczenie za bezwzględnie konieczne) i okres karmienia piersią,
- leukopenia,
- mała aktywność metylotransferazy tiopurynowej (TPMT).
Na co uważać podczas leczenia Azathioprine VIS?
- Badania kontrolne. Azatiopryna działa hepatotoksycznie, dlatego trzeba rutynowo kontrolować czynność wątroby i morfologię krwi. W pierwszych 8 tygodniach morfologię wykonuje się co najmniej raz w tygodniu. W późniejszym okresie częstość badań można zmniejszyć do raz w miesiącu, a następnie do przynajmniej raz na 3 miesiące; dokładny moment zmiany częstotliwości ustala lekarz.
- Nadciśnienie wrotne. Zgłaszano przypadki nadciśnienia wrotnego niezwiązanego z marskością wątroby. Jego wczesne objawy to nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych, łagodna żółtaczka, małopłytkowość i powiększenie śledziony, dlatego trzeba od razu zgłosić je lekarzowi.
- Niedobór TPMT. U osób z wrodzonym niedoborem TPMT może dojść do nasilonej mielosupresji, którą potęguje jednoczesne stosowanie olsalazyny, mesalazyny lub sulfasalazyny.
- Zespół Lescha-Nyhana. Przy niedoborze fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej lek wykazuje niepełną skuteczność i nie zaleca się go stosować.
- Nowotwory. Leczenie immunosupresyjne zwiększa ryzyko zespołów limfoproliferacyjnych i innych nowotworów, zwłaszcza skóry, mięsaka Kaposiego i raka szyjki macicy in situ. Ryzyko zależy od stopnia i czasu trwania immunosupresji, a łączenie kilku leków immunosupresyjnych je zwiększa. Zaleca się ochronę przed słońcem: odzież, unikanie nadmiernego nasłonecznienia i filtry o wysokim współczynniku ochrony.
- Zakażenia. Rośnie podatność na zakażenia wirusowe, grzybicze i bakteryjne, także ciężkie, oraz na reaktywację wirusów. Przed leczeniem rozważa się ocenę przebytej ospy wietrznej i półpaśca oraz badania serologiczne w kierunku WZW B.
- Zespół aktywacji makrofagów (MAS). To stan zagrażający życiu, szczególnie u chorych z chorobami autoimmunologicznymi i IBD. Przy podejrzeniu MAS przerywa się azatioprynę.
- PRES i pelagra. Zgłaszano zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (ból głowy, drgawki, zaburzenia widzenia, nadciśnienie) oraz pelagrę. Przy rozpoznaniu PRES azatioprynę przerywa się niezwłocznie, a przy pelagrze rozważa się zmniejszenie dawki lub przerwanie leku.
- Zabiegi chirurgiczne. Anestezjolog powinien wiedzieć, że pacjent przyjmuje azatioprynę, ze względu na leki zwiotczające.
- Laktoza. Jedna tabletka zawiera 75 mg laktozy jednowodnej. Lek nie jest przeznaczony dla osób z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Jakie interakcje ma Azathioprine VIS?
- Allopurynol, oksypurynol, tiopurynol: przy jednoczesnym stosowaniu dawkę azatiopryny zmniejsza się do jednej czwartej dawki początkowej. Zgłaszano przypadki zgonów. Febuksostatu nie zaleca się łączyć z azatiopryną.
- Aminosalicylany (olsalazyna, mesalazyna, sulfasalazyna): mogą nasilać działanie azatiopryny.
- Leki hamujące czynność szpiku, np. penicylamina: działanie jest nasilone, więc należy unikać łączenia. Zaburzenia hematologiczne opisywano też przy kaptoprylu, a ryzyko może zwiększać jednoczesne podawanie cymetydyny i indometacyny.
- Leki zwiotczające: azatiopryna osłabia działanie tubokuraryny i pankuronium, a nasila działanie sukcynylocholiny.
- Warfaryna: jej działanie przeciwzakrzepowe jest osłabione.
- Szczepionki: nie wolno stosować szczepionek zawierających żywe drobnoustroje, a odpowiedź na szczepionki z zabitymi drobnoustrojami, np. przeciw WZW B, może być słabsza.
Pełny wykaz stosowanych leków należy zawsze podać lekarzowi.
Czy Azathioprine VIS można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?
Nie, Azathioprine VIS nie powinien być stosowany w ciąży ze względu na prawdopodobne właściwości teratogenne. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy lek jest bezwzględnie konieczny dla zdrowia matki, a bezpieczniejszy lek alternatywny jest niemożliwy lub przeciwwskazany. Zgłaszano sporadycznie cholestazę ciążową. W czasie leczenia należy przerwać karmienie piersią.
Badania na zwierzętach wykazały wady rozwojowe płodów, a dowody na działanie teratogenne u człowieka są niejednoznaczne. Jeśli którekolwiek z partnerów przyjmuje azatioprynę, należy stosować antykoncepcję.
Czy Azathioprine VIS wpływa na prowadzenie pojazdów?
Nie ma danych potwierdzających wpływ Azathioprine VIS na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn w ruchu. Zaleca się jednak ostrożność ze względu na możliwe działania niepożądane.
Jakie działania niepożądane może wywołać Azathioprine VIS?
Najważniejsze działania niepożądane:
- Krew: zależne od dawki, zwykle odwracalne zahamowanie szpiku, najczęściej leukopenia, a także niedokrwistość i małopłytkowość, rzadziej agranulocytoza, pancytopenia i niedokrwistość aplastyczna.
- Przewód pokarmowy: często nudności, wymioty i jadłowstręt, zwłaszcza po większych dawkach; niezbyt często biegunka; bardzo rzadko zapalenie trzustki.
- Wątroba: często zastój żółci i zaburzenie czynności wątroby, zwykle przemijające po odstawieniu leku; przy długotrwałym stosowaniu często opisywano uszkodzenie wątroby zagrażające życiu.
- Nadwrażliwość: często gorączka oraz bóle mięśni i stawów; rzadko wysypka; niezbyt często rumień guzowaty. W większości przypadków objawy ustępowały po natychmiastowym odstawieniu azatiopryny lub zmniejszeniu dawki do połowy, a przy nadwrażliwości lekarz rozważa odstawienie leku.
- Zakażenia i nowotwory: zwiększona podatność na zakażenia oraz ryzyko nowotworów, w tym raka skóry.
- Pozostałe: często spadki ciśnienia i zaburzenia rytmu serca; bardzo rzadko łysienie i odwracalne śródmiąższowe zapalenie płuc.
Przy objawach uszkodzenia wątroby, zakażeniu, nietypowych wybroczynach lub krwawieniach trzeba natychmiast skontaktować się z lekarzem. Podejrzewane działania niepożądane można zgłaszać za pośrednictwem systemu zgłaszania Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych lub podmiotowi odpowiedzialnemu.
Co się dzieje po przedawkowaniu Azathioprine VIS?
Po przedawkowaniu najpierw spada liczba leukocytów i płytek krwi, a dalszą konsekwencją może być silniejsze zahamowanie szpiku i pancytopenia. Nie ma swoistego antidotum. Przy podejrzeniu przedawkowania trzeba natychmiast skontaktować się z lekarzem lub wezwać pomoc medyczną. Płukanie żołądka, obserwację i monitorowanie parametrów hematologicznych prowadzi personel medyczny. Lek przerywa się lub zmniejsza się dawkę, w skrajnych przypadkach stosuje się objawowe leczenie hematologiczne. Azatioprynę można częściowo usunąć dializą.
Skład i opakowania Azathioprine VIS
Jedna tabletka zawiera 50 mg azatiopryny. Substancje pomocnicze to skrobia ziemniaczana, laktoza jednowodna (75 mg), powidon, talk i magnezu stearynian. Tabletki są jasnożółte, obustronnie wypukłe, oznaczone „A/50”, z rowkiem dzielącym. Lek jest dostępny w słoikach z oranżowego szkła po 30, 50 lub 100 tabletek.
Jak przechowywać Azathioprine VIS?
Lek przechowuje się w temperaturze poniżej 25°C, w oryginalnym opakowaniu, w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Okres ważności wynosi 3 lata. Niewykorzystany lek usuwa się zgodnie z lokalnymi przepisami.
Jakie są zamienniki Azathioprine VIS?
W Rejestrze Produktów Leczniczych (stan na 18 listopada 2026 r.) nie ma innych preparatów z taką samą substancją czynną, mocą i postacią jak Azathioprine VIS. O ewentualnej zmianie leczenia decyduje lekarz.
Ile kosztuje Azathioprine VIS i jaka jest refundacja?
Lek znajduje się w wykazie leków refundowanych Ministerstwa Zdrowia (obwieszczenie obowiązujące od 1 października 2026). Refundacja obejmuje leczenie nowotworów złośliwych. Opakowania spoza wykazu są pełnopłatne. Urzędowe ceny detaliczne, limity finansowania i dopłaty pacjenta:
| Preparat |
Opakowanie |
Cena detaliczna |
Poziom odpłatności |
Limit finansowania |
Dopłata pacjenta |
| Azathioprine VIS, tabletki, 50 mg |
30 tabletek |
19,31 zł |
bezpłatny do limitu |
16,71 zł |
2,34 zł |
| Azathioprine VIS, tabletki, 50 mg |
50 tabletek |
30,23 zł |
bezpłatny do limitu |
27,85 zł |
2,14 zł |
Dopłata pacjenta dotyczy zakupu na receptę we wskazaniu objętym refundacją; ostateczną kwotę poda apteka przy realizacji recepty.
Kto jest podmiotem odpowiedzialnym za lek Azathioprine VIS?
Podmiotem odpowiedzialnym posiadającym pozwolenie na dopuszczenie do obrotu jest Zakłady Chemiczno-Farmaceutyczne "VIS" Sp. z o.o. (Rejestr Produktów Leczniczych, stan na 18 listopada 2026 r.).
Najczęstsze pytania o Azathioprine VIS (FAQ)
Nie od razu. Działanie lecznicze pojawia się zwykle dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach, a w zapalnych chorobach jelit odpowiedź bywa widoczna po 3–4 miesiącach. Dlatego leku nie należy odstawiać z powodu braku szybkiej poprawy.
Ulotka nie opisuje interakcji z alkoholem, ale azatiopryna może uszkadzać wątrobę i wymaga regularnej kontroli jej czynności. Dlatego alkohol warto ograniczać, a jego spożywanie omówić z lekarzem prowadzącym.
TPMT to enzym, który uczestniczy w rozkładzie azatiopryny. Osoby z małą aktywnością tego enzymu są narażone na ciężkie zahamowanie czynności szpiku, a u nich lek jest przeciwwskazany. Podobne znaczenie ma wariant genu NUDT15. Dlatego lekarz może zlecić te badania przed rozpoczęciem leczenia.
Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed zastosowaniem leku zapoznaj się z ulotką dołączoną do opakowania.