Maść na ból mięśni i stawów – jak dobrać najlepszą maść do smarowania?

Mechanizm powstawania bólu mięśniowego a farmakoterapia miejscowa

Bóle mięśniowe wynikają z mikrourazów mięśniowych, czyli uszkodzenia sarkomerów po intensywnym wysiłku. Sam patomechanizm bólu składa się z wielu komponentów. Obejmuje mechaniczne uszkodzenie włókien mięśniowych, kaskadę zapalną z udziałem prostaglandyn (np. PGE2), czynnika wzrostu nerwów (NGF) oraz komponent neurogeniczny w postaci sensytyzacji nocyceptorów, czyli receptorów bólowych. 

Skuteczna terapia miejscowym preparatem działa na obie ścieżki: łagodzi ból i jednocześnie zmniejsza stan zapalny w tkankach. Miejscowe NLPZ osiągają wysokie stężenie lokalnie, a śladowe w osoczu, dzięki czemu rzadziej podrażniają żołądek.

Aby złagodzić objawy, aplikowane substancje muszą przeniknąć przez warstwę rogową naskórka. Szybkość wchłaniania substancji zależy od wielu czynników: od formulacji produktu (żel, maść, krem), właściwości fizykochemicznych substancji czynnej, obecności dodatkowych promotorów wchłaniania oraz miejsca aplikacji. Niewielką ilość maści należy wmasować w bolące miejsce, tak aby substancje w niej zawarte dobrze się wchłonęły.

Rodzaje maści na ból mięśni – klasyfikacja substancji czynnych

Wśród preparatów dostępnych w aptekach wyróżnia się trzy główne grupy:

• leki przeciwzapalne do stosowania miejscowego;
• preparaty drażniące skórę;
• preparaty chłodzące (z mentolem i kamforą). 

Niewłaściwy wybór preparatu może spowodować brak natychmiastowej ulgi, a wręcz może wydłużyć powrót do zdrowia.

Uwaga! Należy unikać stosowania maści na otwarte rany, błony śluzowe i przy znanej nadwrażliwości na dany preparat.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) do stosowania miejscowego

Maści przeciwzapalne z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (tj. diklofenak, ibuprofen, ketoprofen czy naproksen) wykazują najlepiej udokumentowaną skuteczność przeciwbólową w grupie preparatów miejscowych.

Substancje aktywne w nich zawarte osiągają wysokie stężenie w tkankach, dzięki czemu redukują ból, zmniejszają obrzęk, a w konsekwencji poprawiają funkcję ruchową mięśni i stawów.

Większość żeli i maści to leki bez recepty. Wyższe stężenia substancji czynnych mogą być dostępne wyłącznie na receptę. Regularne stosowanie przez kilka dni jest bezpieczne. Jeśli jednak objawy utrzymują się powyżej tygodnia, warto skorzystać z konsultacji z lekarzem.

Maści rozgrzewające – hiperemia i mechanizm bramki bólowej

Preparaty rozgrzewające działają drażniąco, wywołując hiperemię. W wyjaśnieniu tego mechanizmu przeciwbólowego znaczenie historyczne ma teoria kontroli bramkowej, która głosi, że silniejszy bodziec cieplny "zagłusza" bodziec bólowy i opiera się na modulacji przez włókna dotykowe Aβ. 

Zawarta w maściach rozgrzewających kapsaicyna z chili działa przez receptory TRPV1. Przy regularnym stosowaniu wywołuje desensytyzację receptorów TRPV1, czasową dysfunkcję zakończeń nocyceptywnych i zmniejszoną aktywność włókien bólowych. Podobnie działają olejki eteryczne i kamfora.

Preparaty rozgrzewające są polecane w przypadku przewlekłych dolegliwości bólowych i sztywności. Zwiększają ukrwienie bolesnego miejsca i zmniejszają odczucie sztywności. Rozluźnienie mięśni po zastosowaniu preparatów miejscowych jest efektem wtórnym wynikającym ze zmniejszenia bólu.

Maści chłodzące – rola mentolu i receptorów TRPM8

Maści chłodzące sprawdzą się głównie w przypadku cierpiących na bóle spowodowane świeżym urazem. Mentol aktywuje receptory TRPM8 w skórze, wywołując uczucie chłodu i hamując przewodzenie bólu. Dodatkowo pobudza receptory κ-opioidowe, co wzmacnia efekt przeciwbólowy.

W stłuczeniach, skręceniach i innych kontuzjach stosowanie zimna powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych i ograniczenie powstającego obrzęku. 

Wśród składników preparatów chłodzących często pojawia się też arnika, eukaliptus oraz olej z konopi.

Uwaga! Działanie produktów o charakterze rozgrzewającym i chłodzącym wzajemnie się wyklucza. Nie należy łączyć obu rodzajów substancji w jednym miejscu.

FAQ - często zadawane pytania