Co na hemoroidy zewnętrzne? Leki, maści i domowe sposoby

Czym są hemoroidy i jak odróżnić guzki wewnętrzne od zewnętrznych?

Wbrew powszechnemu przekonaniu hemoroidy nie są od razu zmianą chorobową. Są to naturalnie występujące guzki krwawnicze zbudowane z naczyń krwionośnych, tkanki łącznej i mięśni gładkich, zlokalizowane w obrębie kanału odbytu.

Ich podstawową funkcją jest uszczelnianie odbytu oraz wspomaganie utrzymania kontynencji (zdolność organizmu do świadomej i swobodnej kontroli nad wydalaniem moczu, stolca oraz gazów). Współpracując ze zwieraczami odbytu, zapewniają one mechaniczne, spoczynkowe uszczelnienie kanału odbytu, zapobiegając niekontrolowanemu wydostawaniu się gazów czy płynnej treści jelitowej. Za aktywną kontrolę wypróżnień odpowiadają jednak przede wszystkim mięśnie zwieracze.

Hemoroidy wewnętrzne znajdują się powyżej linii grzebieniastej, pod błoną śluzową kanału odbytu. Zwykle nie powodują bólu, ponieważ w tej okolicy znajduje się niewiele zakończeń nerwowych. Najczęstszym objawem jest krwawienie z odbytu podczas wypróżnienia. W bardziej zaawansowanych stadiach mogą wypadać poza odbyt i wymagać ręcznego odprowadzenia.

Hemoroidy zewnętrzne rozwijają się natomiast poniżej linii grzebieniastej, wokół odbytu. Są pokryte skórą bogato unerwioną, dlatego nawet niewielki guzek może powodować silny ból, świąd, pieczenie oraz znaczny dyskomfort podczas siedzenia i defekacji. W przypadku hemoroidów zewnętrznych częściej dochodzi również do zakrzepicy, która powoduje nagłe powiększenie guzka i bardzo silne dolegliwości bólowe.

U wielu pacjentów współistnieją hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne. Dokładne określenie rodzaju zmian oraz stopnia zaawansowania choroby pozwala dobrać najskuteczniejsze leczenie hemoroidów i ograniczyć ryzyko nawrotów.

Jak wyglądają hemoroidy zewnętrzne i czy zawsze są twarde?

Pacjenci bardzo często pytają, jak wyglądają hemoroidy oraz czy każdy guzek w pobliżu odbytu oznacza chorobę hemoroidalną. Typowy hemoroid zewnętrzny ma postać miękkiego lub lekko napiętego guzka zlokalizowanego wokół odbytu. Kolor zmiany może być zbliżony do skóry lub lekko sinawy.

Nie każdy guzek jest jednak twardy. W początkowym okresie hemoroid może być miękki i powodować jedynie niewielki dyskomfort. Gdy dochodzi do zakrzepicy, wewnątrz naczynia tworzy się skrzep, a guzek staje się twardy, silnie bolesny i napięty. Taka sytuacja wymaga oceny przez lekarza, zwłaszcza jeśli pojawia się nagle.

Do najczęstszych objawów hemoroidów zewnętrznych należą:

• wyczuwalny guzek przy brzegu odbytu,
• ból nasilający się podczas siedzenia i defekacji,
• świąd oraz pieczenie okolicy odbytu,
• uczucie wilgotności i podrażnienia okolic odbytu,
• niewielkie krwawienia pojawiające się po oddawaniu stolca,
• dyskomfort utrudniający codzienne funkcjonowanie.

Jeżeli oprócz bólu występuje obfite krwawienie z odbytu, utrata masy ciała lub zmiana rytmu wypróżnień, nie należy zakładać, że przyczyną jest wyłącznie hemoroid. W takiej sytuacji lekarz może zlecić dodatkową diagnostykę, aby wykluczyć choroby jelita grubego, w tym raka jelita grubego.

Przyczyny powstawania hemoroidów – co sprzyja rozwojowi choroby hemoroidalnej?

Przyczyny powstawania hemoroidów są związane przede wszystkim ze zwiększonym ciśnieniem w splotach żylnych odbytu. Długotrwały wzrost ciśnienia powoduje osłabienie ścian naczyń krwionośnych, zwiększa napięcie ścian naczyń żylnych i prowadzi do stopniowego powiększania guzków krwawniczych.

Ryzyko wystąpienia hemoroidów zwiększają przede wszystkim:

• przewlekłe zaparcie i silne parcie podczas oddawania stolca,
• siedzący tryb życia,
• dieta uboga w błonnik,
• mała aktywność fizyczna,
• otyłość,
• długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej,
• częste dźwiganie ciężarów,
• kobiety w ciąży, u których powiększająca się macica zwiększa ucisk na naczynia żylne miednicy.

Nie bez znaczenia pozostaje również niewłaściwa higiena oraz długotrwałe przesiadywanie na toalecie. W efekcie dochodzi do rozwoju choroby hemoroidalnej, której stopień zaawansowania zależy od czasu trwania dolegliwości oraz skuteczności wdrożonego leczenia hemoroidów.

Niepokojący objaw: ból, świąd oraz krwawienie z odbytu

Objawy hemoroidów zależą od ich lokalizacji oraz stopnia zaawansowania schorzenia. W przypadku zmian zewnętrznych dominują ból, świąd i wyczuwalny guzek, natomiast hemoroidy wewnętrzne częściej powodują bezbolesne krwawienia. Niezależnie od rodzaju zmian, każdy utrzymujący się objaw ze strony odbytu powinien zostać oceniony przez lekarza.

Najczęściej zgłaszane przez pacjentów objawy hemoroidów to:

• ból podczas siedzenia lub defekacji,
• świąd i pieczenie,
• wyczuwalny guzek wokół odbytu,
• krwawienie z odbytu podczas oddawania stolca,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• uczucie wilgotności i podrażnienia skóry,
• dyskomfort utrudniający codzienne funkcjonowanie,
• parcie na stolec mimo opróżnienia jelita.

Niewielkie krwawienia pojawiające się na papierze toaletowym rzeczywiście często wynikają z choroby hemoroidalnej, jednak nie można ich bagatelizować. Krwawienie z odbytu może być również objawem szczeliny odbytu, polipów jelita, nieswoistych chorób zapalnych jelit, kanału odbytu, a także raka jelita grubego. Z tego względu lekarz może zalecić wykonanie badania per rectum, a u części pacjentów również kolonoskopię, szczególnie jeśli krwawienia nawracają lub występują dodatkowe objawy alarmowe.

Diagnostyka obejmuje zwykle dokładny wywiad medyczny, ocenę okolic zewnątrz odbytu oraz badanie per rectum. W razie potrzeby proktolog może zlecić anoskopię lub kolonoskopię, aby ocenić stan jelita grubego i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości. Jest to szczególnie istotne u osób po 50. roku życia lub wtedy, gdy krwawienia współistnieją z niedokrwistością, utratą masy ciała albo zmianą rytmu wypróżnień.

Leczenie farmakologiczne hemoroidów: czopki, tabletki i maści z apteki

Leczenie farmakologiczne hemoroidów jest podstawą terapii u większości pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi objawami. Dobór preparatu zależy od tego, czy problem stanowią hemoroidy wewnętrzne, zmiany zewnętrzne oraz od stopnia zaawansowania choroby.

Leczenie farmakologiczne hemoroidów ma przede wszystkim:

• zmniejszać stan zapalny,
• łagodzić ból i pieczenie,
• ograniczać krwawienia,
• zmniejszać obrzęk,
• poprawiać napięcie naczyń żylnych,
• ułatwiać gojenie błony śluzowej i skóry.

W praktyce stosuje się zarówno preparaty miejscowe, jak i leki doustne.

* Uwaga: Preparaty miejscowe zawierające sterydy (np. octan hydrokortyzonu) - nawet te dostępne bez recepty, jak Proktosedon - powinny być stosowane przez krótki czas (zazwyczaj do 7 dni), aby nie doprowadzić do ścieńczenia i uszkodzenia delikatnej skóry oraz błony śluzowej.

W polskich aptekach dostępnych jest wiele preparatów stosowanych w leczeniu hemoroidów. Większość z nich, w tym:

• Procto-Glyvenol
• Proktosedon

- można kupić bez recepty. Silniejsze leki recepturowe lub preparaty z innymi sterydami (np. diflukortolon) wydawane są wyłącznie z przepisu lekarza. Wybór preparatu powinien uwzględniać nasilenie objawów oraz czas trwania terapii.

Samo leczenie farmakologiczne hemoroidów nie będzie jednak skuteczne, jeśli pacjent nie wyeliminuje czynników sprzyjających nawrotom. Dlatego równolegle zaleca się zwiększenie podaży błonnika, odpowiednie nawodnienie, regularną aktywność fizyczną oraz unikanie długotrwałego siedzenia. Takie postępowanie zmniejsza ryzyko kolejnych epizodów i poprawia efekty leczenia hemoroidów.

Domowe sposoby na hemoroidy zewnętrzne – jak skutecznie łagodzić dolegliwości?

Domowe sposoby nie usuną powiększonego hemoroidu, ale mogą skutecznie łagodzić ból, zmniejszać obrzęk oraz wspierać leczenie hemoroidów. Są szczególnie pomocne w początkowej fazie choroby oraz jako uzupełnienie terapii zaleconej przez lekarza.

Najważniejsze znaczenie ma zapobieganie zaparciom. Twardy stolec i silne parcie podczas defekacji zwiększają ciśnienie w naczyniach żylnych odbytu, co sprzyja dalszemu powiększaniu guzków krwawniczych. Dieta powinna zawierać odpowiednią ilość błonnika pochodzącego z warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych oraz nasion. Równie ważne jest wypijanie odpowiedniej ilości płynów, ponieważ sam błonnik bez właściwego nawodnienia może nasilać zaparcie.

Pacjentom zaleca się również:

• mycie odbytu ciepłą wodą po każdym wypróżnieniu zamiast intensywnego pocierania papierem toaletowym,
• zachowanie higieny okolicy odbytu,
• unikanie długiego siedzenia na toalecie,
• ograniczenie silnego parcia na zwieracze odbytu podczas oddawania stolca,
• regularną aktywność fizyczną i przerwy od siedzącego trybu życia,
• stosowanie krótkich nasiadówek w letniej wodzie, które mogą łagodzić ból i napięcie tkanek.

Warto pamiętać, że zbyt gorące kąpiele nie są zalecane w okresie ostrego stanu zapalnego lub nasilonych krwawień. Jeżeli występuje zakrzepica hemoroidu zewnętrznego, ogrzewanie może nawet nasilać obrzęk i dolegliwości.

Jeżeli mimo stosowania maści, odpowiedniej diety i zmian stylu życia objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni lub regularnie nawracają, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Jak usunąć zaawansowane guzki krwawnicze? Małoinwazyjne metody leczenia

Nie każdy hemoroid wymaga zabiegu. O sposobie leczenia decyduje przede wszystkim stopień zaawansowania choroby oraz nasilenie objawów. Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy albo dochodzi do częstych krwawień, wypadania guzków lub nawrotowej zakrzepicy, proktolog może zaproponować zabieg.

Do najczęściej stosowanych małoinwazyjnych metod leczenia hemoroidów należą:

• gumkowanie metodą Barrona, polegające na założeniu gumowej opaski na guzek,
• skleroterapia, czyli podanie preparatu powodującego zamknięcie naczynia,
• koagulacja z wykorzystaniem podczerwieni,
• podwiązanie tętnic doprowadzających krew do guzków hemoroidalnych pod kontrolą USG Doppler (metoda HAL-RAR).

Metody leczenia dobiera się indywidualnie do stopnia zaawansowania zmian. Zabiegi te pozwalają zmniejszać dopływ krwi do powiększonych guzków, dzięki czemu stopniowo ulegają one zmniejszeniu.

W najbardziej zaawansowanych przypadkach, gdy inne metody leczenia hemoroidów okazują się nieskuteczne, konieczne może być chirurgiczne usunięcie hemoroidów. Jest to klasyczna operacja wykonywana przede wszystkim u pacjentów z dużymi, nawracającymi zmianami lub licznymi powikłaniami. Decyzję o zabiegu zawsze podejmuje proktolog po dokładnej ocenie stopnia zaawansowania choroby.

Podsumowanie

• Warto wiedzieć, że występują hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne. Hemoroidy zewnętrzne są częstą przyczyną bólu i dyskomfortu w okolicy odbytu, jednak w większości przypadków mogą być skutecznie leczone bez operacji.
• Najlepsze efekty przynosi połączenie odpowiedniej diety bogatej w błonnik, właściwej higieny, leczenia miejscowego oraz eliminacji czynników ryzyka, takich jak zaparcie czy siedzący tryb życia.
• W przypadku nasilonych krwawień, dużego bólu, zakrzepicy lub braku poprawy mimo leczenia konieczna jest konsultacja ze specjalistą.
• Wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć powikłań oraz zwiększa skuteczność terapii.

FAQ - często zadawane pytania