Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki — co jest przyczyną? Jak załagodzić ból gardła?

Ostry ból gardła przy przełykaniu — co może być przyczyną?

Najczęstsze przyczyny bólu to stan zapalny gardła wywołany przez: wirusowe zapalenie gardła lub bakteryjne zapalenie gardła. Okres wylęgania pierwszego z nich szacuje się na ok. 1 do 6 dni, z kolei jeśli za infekcję odpowiadają bakterie — czas ten waha się w granicach od 12 godzin do 4 dni. Okres zakaźności w przypadku infekcji wirusowej trwa od 1 do 2 dni przed wystąpieniem objawów do 3 tygodni po ich ustąpieniu, natomiast w infekcji bakteryjnej kończy się ok. 24 godzin po rozpoczęciu skutecznej antybiotykoterapii lub ok. 7 dni po ustąpieniu objawów (bez leczenia antybiotykiem).

Wśród czynników predysponujących do zachorowania wymienia się:

• upośledzenie odporności,
• brak higieny jamy ustnej,
• niektóre zachowania seksualne,
• wiek (np. dzieci i młodzież są szczególnie narażone na zakażenie wirusem EBV – wirusem Epsteina-Barra),
• kontakt z wydzieliną chorego lub bezobjawowym nosicielem.

O tym, że za złe samopoczucie odpowiada angina paciorkowcowa, świadczą:

• nagły początek choroby,
• białawy nalot na migdałkach,
• intensywne zaczerwienienie gardła,
• wysoka temperatura ciała (powyżej 38°C),
• czasem także: ból brzucha, nudności i wymioty.

Zapalenie migdałków na tle innych schorzeń wyróżnia także:

• krwistoczerwony i obrzęknięty języczek podniebienny,
• język początkowo obłożony, później malinowy,
• wybroczyny na błonie śluzowej podniebienia,
• występowanie ograniczonego wysięku na migdałkach,
• powiększenie węzłów chłonnych szyjnych przednich.

Z kolei typowe dolegliwości związane z infekcjami wirusowymi to: stan podgorączkowy, spuchnięte gardło, zatkany nos, ból głowy, a czasem również bóle mięśniowe. Objawy ostrego zapalenia gardła i migdałków można także podzielić w zależności od etiologii:

• adenowirusy – zapalenie spojówek,
• enterowirusy, HSV-1 – wyraźne owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej lub biegunka,
• mononukleoza zakaźna (EBV) – uogólnione powiększenie węzłów chłonnych oraz powiększenie śledziony,
• HSV-1 – bolesne powiększenie węzłów chłonnych przedniego trójkąta szyi.

Bolące gardło może być także następstwem zalegania ciał obcych w górnej części układu pokarmowego lub zaburzeń czynności przełyku, wynikających m.in. z rozlanego kurczu przełyku, achalazji, neuropatii, zarzucania kwaśnej treści z żołądka (refluksu) lub chorób autoimmunologicznych. Jednostronny ból gardła może być również wywołany przez zapalenie ucha środkowego, rzadziej zapalenie zatok.

Zapalenie gardła — niepokojące objawy

Jednostronny kłujący ból gardła podczas przełykania śliny może wskazywać na nerwoból nerwu językowo-gardłowego, szczękościsk lub miejscowe podrażnienie błony śluzowej. Niestety, bywa także spowodowany obecnością guza. Chorobę nowotworową z dużym prawdopodobieństwem podejrzewa się wtedy, gdy wykluczona została infekcja bakteryjna oraz wirusowa, a pacjent zgłasza wieloletnie palenie papierosów, narażenie na dym tytoniowy i nadużywanie alkoholu. Onkologiczne podłoże objawów można podejrzewać również, gdy u chorego obserwuje się: niewytłumaczalne powiększenie szyi, promieniujący ból ucha, a w zaawansowanym stadium także duszność.

Jak widać, przyczyny problemu mogą być rozmaite — od całkiem błahych po bezpośrednio zagrażające życiu. Dlatego jeśli podrażnienia gardła nie można powiązać ze standardową infekcją, należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza. Narastająca duszność może być spowodowana przez zapalenie krtani (zapalenie nagłośni jest szczególnie niebezpieczne u dzieci) lub ciało obce zalegające w drogach oddechowych, które wymaga natychmiastowego usunięcia.

Nieleczony silny ból gardła — powikłania

Większość zapaleń gardła (także bakteryjnych) ustępuje samoistnie: zapalenie wirusowe w ciągu 3–7 dni, a zapalenie paciorkowcowe w ciągu 3–4 dni (nawet bez antybiotyku). Nieleczone zakażenie paciorkowcem β-hemolizującym z grupy A – Streptococcus pyogenes (PBHA) – wiąże się jednak ze znacznie większym ryzykiem powikłań ropnych oraz (choć rzadko u dorosłych) gorączki reumatycznej. Jest ona najczęstszą przyczyną nabytych wad serca u dzieci i młodych ludzi na świecie, rozwijając się jako powikłanie u ok. 3% osób z nieleczoną antybiotykami anginą paciorkowcową (zwykle po ok. 3 tygodniach od zachorowania).

Przewlekłe zapalenie gardła nie tylko utrudnia codzienne funkcjonowanie, ale może również prowadzić do ostrego kłębuszkowego zapalenia nerek i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Obecność ciała obcego w drogach oddechowych grozi uduszeniem, z kolei opóźnienia w diagnozie zmian nowotworowych znacząco obniżają szanse na skuteczne wyleczenie.

Jakie badania warto wykonać?

Pacjent zgłaszający się do lekarza z silnym bólem gardła zostanie zapytany o charakter objawów, ich początek, nasilenie, choroby współistniejące oraz przyjmowane leki.

Postawienie pewnej diagnozy zakażenia PBHA nie jest możliwe wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego, dlatego standardem stają się tzw. szybkie testy antygenowe (Strep A test): dodatni wynik potwierdza zakażenie paciorkowcowe, ujemny pozwala wykluczyć je u dorosłych. Niejednokrotnie pomocne jest także pobranie wymazu na posiew z migdałków i tylnej ściany gardła. Precyzyjne ustalenie patogenu pozwala dobrać celowane leczenie.

Brak gorączki odwraca zazwyczaj uwagę od infekcji ostrych. Jeśli pacjent doświadcza świstu krtaniowego (stridoru), duszności lub całkowitej niemożności połykania, pomocne bywa wykonanie RTG szyi i klatki piersiowej w celu wykrycia ciała obcego. Achalazja może zostać zdiagnozowana przy użyciu manometrii przełyku, z kolei chorobę refluksową potwierdza się w gastroskopii lub pH-metrii z impedancją. Podejrzenie nowotworu wymaga poszerzonej diagnostyki laryngologicznej, badań obrazowych (USG, TK, RM) oraz pobrania wycinków do badania histopatologicznego.

Ostry ból gardła przy przełykaniu — metody leczenia

Postępowanie terapeutyczne zależy od bezpośredniej przyczyny dolegliwości:

• Angina paciorkowcowa – wymaga wdrożenia antybiotykoterapii (lekiem pierwszego rzutu jest zwykle fenoksymetylopenicylina), odpoczynku oraz odpowiedniego nawodnienia.
• Wirusowe zapalenie gardła – stosuje się leczenie objawowe: leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne (paracetamol, ibuprofen).

W celu złagodzenia miejscowych dolegliwości bólowych stosuje się:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (ogólnoustrojowo lub miejscowo, np. flurbiprofen),
• preparaty do ssania i aerozole zawierające substancje miejscowo znieczulające, odkażające i przeciwzapalne (np. lidokaina, benzydamina, salicylan choliny),
• ziołowe płukanki jamy ustnej i gardła (z szałwią, tymiankiem, rumiankiem),
• pastylki nawilżające z porostem islandzkim, propolisem, witaminą C i cynkiem.

Nasilenie dolegliwości wzrasta w pomieszczeniach z suchym powietrzem, dlatego warto zadbać o prawidłowe nawilżenie otoczenia oraz wykonywanie inhalacji (nebulizacji) z soli fizjologicznej z dodatkiem kwasu hialuronowego.

Skuteczne leki na ostry ból gardła przy przełykaniu na receptę:

• Octeangin
• Pulnozin Junior
• Pabi-Dexamethason
• Augmentin
• Amotaks
• Ospamox

Skuteczne leki na ostry ból gardła przy przełykaniu bez recepty:

• Tantum Verde
• Neo-Angin
• Strepsils
• Isla Classic
• Inovox Express
• Uniben Silver
• Cevitt Gardło
• Glosal
• Gardlox Manusilver
• Natur-sept
• Hascosept
• Glimbax
• Thonsilan spray

Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki — podsumowanie

Ostry ból gardła przy przełykaniu, nazywany w medycynie odynofagią, najczęściej wynika z infekcji wirusowych lub bakteryjnych, jednak może świadczyć również o powikłaniach laryngologicznych, chorobach przełyku, obecności ciała obcego czy rozwijającym się procesie nowotworowym. Właściwa diagnostyka pozwala na wdrożenie celowanego leczenia i minimalizuje ryzyko groźnych powikłań ogólnoustrojowych.